دلها ياد داريم آن را و پدران ما ما را آموختهاند ؟ و ما فرزندان را مىآموزيم و در مصحفها نوشتهايم ؟ گفت : از دلهاى شما بردارند ، آنگه اين آيت برخواند : * ( وَلَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ) * .
هم از او روايت كردند كه او گفت : طواف خانه بسيار كنى ، پيش از آن كه اين خانه از ميان شما بردارند و مردم جاى او فراموش كنند ، و قرآن بسيار خوانى پيش از آن كه از ميان شما بردارند . گفتند : ( 1 ) هب ! كه اين ( 2 ) مصاحف بردارند ، آنچه در دلهاى مردان است چگونه بردارند ؟ گفت : در روز آيند و فراموش كرده باشند ، و نيز قول ( 3 ) لا إله الَّا اللَّه ، بر قول اهل جاهليّت حاصل آيند و بر اشعار ( 4 ) ايشان ، و اين آنگه باشد كه عذاب بر ايشان واجب شود . عبد اللَّه بن عمرو ( 5 ) گفت : قيامت برنخيزد تا قرآن با آن جا نشود كه از او فرود آمد ، و آن را دويّى باشد چون دوىّ منج انگبين .
حق تعالى گويد : تو را چه بوده است ؟ گويد : بار خدايا ! از تو آمدم ( 6 ) و با تو آمدم ، مرا مىخوانند و بر من كار نمىكنند . و اين آنگه باشد كه خداى تعالى تكليف بردارد و دامن قيامت باشد ، و الَّا تا تكليف بر جاى بود بايد تا ادلَّهء شرع بر جاى باشد .
آنگه گفت : * ( إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ ) * ، تو را هيچ و كيل در ، نباشد كه اين حمايت كند الَّا رحمت خداى كه فضل و رحمت او هميشه بر تو بزرگ بوده است .
* ( قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الإِنْسُ وَالْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ ) * ، آنگه باز نمود كه : اگر جنّ و انس مجتمع شوند بر ( 7 ) آن كه تا قرآنى مانند اين بيارند ، نيارند و نتوانند آوردن ، امّا از جهت فقد علم به نظم و ترتيب آن ، بر قول آنان كه وجه اعجاز فرط فصاحت گويند ، و امّا از آن جا كه ( 8 ) رها نكنيم و علم نيافرينيم ايشان را به آن بر مذهب آنان كه صرفه گويند ، * ( وَلَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً ) * ، و اگر بهرى يار ( 9 ) بهرى باشند ، و اگر چه متظاهر و متعاون باشند . گفتند : اين آيت آنگه آمد كه كفّار گفتند : [ 147 - پ ] لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا . . . ( 10 ) ، و اين آيت جواب آن كس است كه ما را گويد : چه
هامش
( 1 ) . قم : كه هب .
( 2 ) . مل : گفت : اگر اين .
( 3 ) . آز : قوله .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : شعار .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم : عبد اللَّه عمر .
( 6 ) . آط ، آج ، لب : آمدهام .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : براى .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ما .
( 9 ) . مل : پشت .
( 10 ) . سورهء انفال 8 آيهء 31 .