ندهد پيغامبر نيست ، و اگر از بعضى جواب دهد و از بعضى ندهد ( 1 ) پيغامبر است .
بيامدند و بپرسيدند . خداى تعالى ( 2 ) فرو فرستاد در باب مفقودان اوّل زمان : أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ ( 3 ) - الايه ، و در باب آن مرد كه به شرق و غرب زمين برسيد ، فرود آمد : وَيَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ . . . ( 4 ) ، و در روح فرود آمد :
* ( وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي ) * .
مفسّران خلاف كردند در آن كه اين روح چيست كه ايشان بپرسيدند :
حسن و قتاده گفتند : جبريل است - عليه السّلام . از امير المؤمنين ( 5 ) - عليه السّلام - روايت كردند در اين آيت كه او گفت : روح نام فريشتهاى است كه او را هفتاد هزار روى است ، بر هر روى هفتاد هزار ( 6 ) زبان است ، به هر زبانى به هفتادهزار لغت تسبيح مىكند ، از هر تسبيحى از تسبيحات او ، خداى تعالى فريشتهاى مىآفريند كه با فريشتگان مىپرد تا به روز قيامت . عبد اللَّه عبّاس گفت : روح ، خلقى است از خلقان خداى تعالى ، كه خداى ايشان را بر صورت بنى آدم آفريده است ( 7 ) و پاى و سر و روى دارند ، طعام و شراب خوردند ، فريشته نيستند سعيد جبير گفت : خداى را هيچ خلقى نيست عظيمتر از روح جز عرش ، و اگر خواهد تا هفت آسمان و هفت زمين فرو برد به يك لقمه ( 8 ) تواند . به يك روى بر صورت فريشتگان است ، و به يك روى بر صورت آدميان . روز قيامت بر راست عرش بايستد و فريشتگان ديگر دون او ، و او نزديكتر فريشتهاى است به ( 9 ) خداى تعالى امروز ، و جاى او بنزديك حجاب هفتادم ( 10 ) است ، و روز قيامة هم مقرّبتر فريشتهاى باشد و او از جملهء آنان باشد كه ( 11 ) شفاعت كند براى اهل توحيد . اگر نه آنستى كه ميان او و ميان فريشتگان حجابى هست از نور ، اهل آسمان از نور او سوخته شدندى . بعضى دگر گفتند : اين روح است كه در آدمى مركّب است كه قوام حيات به آن است كه آدمى
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : نه .
( 2 ) . قم آيت .
( 3 ) . سورهء كهف 18 آيهء 9 .
( 4 ) . سورهء كهف 18 آيهء 83 .
( 5 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب على .
( 6 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب دهان ، در هر دهنى هفتاد هزار .
( 7 ) . اساس : آفريدست .
( 8 ) . آز : لقمهاى .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل نزديك .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم : هفتم ، مل : هفتاد دوم .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل روز قيامت .