ابو صالح گفت از عبد اللَّه عبّاس : مشاركت او در اولاد آن است كه ايشان فرزندان را عبد الحارث و بعد شمس و عبد فلان نام نهادندى . * ( وَعِدْهُمْ ) * ، نويد ده ايشان را ، و مراد به اين جمله تهديد و وعيد است . چنان كه گفت : اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ . . . ( 1 ) ، آنگه بيان كرد كه نويد و وعده شيطان نباشد الَّا غرور و فريفتن و باطل . براى آن كه هيچ غنا نكند از عذاب خداى چون به ايشان فرود آيد . و محصول وعدهء شيطان آنچه فرمود فى قوله : إِنَّ اللَّه وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ ( 2 ) - الآيه . * ( إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ ) * ، بندگان من آنان كه در حمايت عصمت من باشند ، تو را بر ايشان راهى و دستى و تسلَّطى نيست . و اين بر سبيل مذلَّت و خوارى شيطان گفت : تا بنمايد كه بندگان من آنان كه در حمايت عصمت من باشند تو را بر ايشان راهى و دستى و تسلَّطى نيست ، و اين بر سبيل مذلَّت و خوارى شيطان گفت تا بنمايد كه بندگان مخلص دعوت او را اجابت نكنند و او را متابعت نكنند . آنگه بر سبيل تهديد و و عيد گفت : هم داعى را كه شيطان است و هم مجيب را كه بشر است كه : * ( وَكَفى بِرَبِّكَ وَكِيلًا ) * ، و بس است خداى تعالى و كيل بندگانش كه كارها با او گذارند ( 3 ) . و الوكيل الَّذى يوكل اليه الامر ، فعيل به معنى مفعول .
* ( رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ ) * ، آنگه بندگان را تذكير بعضى نعمتهاى خود كرد ، گفت : خداى شما آن است كه براى شما كشتى در دريا مىراند تا شما طلب روزى او كنى در تجارت . و اگر نه تسخير او بودى . آبى كه ( 4 ) يك جو سنگ و آهن بر سر بندارد از اين هر دو صد هزار من در كشتى نهند فرو نشود . چنين نبودى . آنگه گفت : اين نه اوّل رحمتى و نعمتى است كه با شما كرد ( 5 ) ، بل او هميشه بر شما مهربان و بخشاينده ( 6 ) بوده است .
آنگاه [ 138 - ر ] احوال دريا و شدّت آن ياد داد ايشان را . گفت : * ( وَإِذا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فِي الْبَحْرِ ) * ، چون شما را سختى رسد در دريا و ( 7 ) دريا مضطرب شود و بادهاى مختلف جستن گيرد و امواج متلاطم شود و شما از غرق بر جان خود بترسى ، آن
هامش
( 1 ) . سورهء فصّلت ( 41 ) آيهء 40 .
( 2 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 22 .
( 3 ) . آط ، آج ، گزارنده .
( 4 ) . آج ، لب براى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : بجز قم و مل : كردم .
( 6 ) . آج ، لب : شايسته .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم و مل : يا .