تتبّع كينه كند و قرّاء در اين آيت خلاف كردند . بعضى خواندند و آن ابو عمرو است و ابن كثير : نعيدكم و غرقكم و نخسف بكم و نرسل عليكم ، جمله به « نون » ، اخبارا من اللَّه تعالى عن نفسه ، لقوله : * ( عَلَيْنا ) * ، و باقى قرّا به « يا » خواندند اخبارا عن الغائب حملا على قوله : * ( إِلَّا إِيَّاه ) * ، مگر ابو جعفر كه او خواند : فتغرقكم ، بالتّاء ، ردّا الى الرّيح .
قوله : * ( وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ ) * ، آنگه از جملهء نعمتها بعضى دگر ياد كرد ، گفت : ما گرامى ( 1 ) كرديم فرزندان آدم را . مفسّران خلاف كردند در اين تكريم : ميمون بن مهران گفت ، از عبد اللَّه عبّاس پرسيدم ، گفت : اين اكرام آن است كه همهء حيوان ( 2 ) آنچه خورد ( 3 ) به دهن خورد ( 4 ) مگر آدمى كه به دست بردارد و در دهن نهد . روايتى ديگر از پسر عبّاس ( 5 ) آن است كه : ايشان را اكرام كرديم به عقل . ضحّاك گفت : به نطق و تمييز ( 6 ) . عطا گفت : به آن كه قامت راست و منتصب ( 7 ) است ايشان را ، و دگر حيوانات به روى در افتاده و منبطح آيد . يمان گفت ، به نيكوى صورت . محمّد بن كعب گفت : به آن كه محمّد مصطفى را - صلَّى اللَّه عليه و آله - از جملهء ايشان كرد . و بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه مردان را اكرام كرد به محاسن ، و زنان را به گيسو . محمّد بن جرير گفت : به آن كه ايشان را بر همهء حيوانات مسلَّط كرد ، و همه را مسخّر ايشان كرد ، و اگر بر عموم حمل كنند جملهء وجوه داخل باشد تحت او آنگه تفصيل آن تكريم بداد ، گفت : * ( وَحَمَلْناهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ) * ، ما ايشان را حمل كرديم و برگرفتيم در برّ و بحر ، يعنى برّ و بحر مسخّر [ 138 - پ ] كرديم ايشان را تا اگر خواهند تجارت شهرها كنند و اگر خواهند تجارت دريا . و روزى داديم ايشان را از هر طعامى و شرابى لذيذ ، خوش پاكيزه . مقاتل گفت : مراد كره است ( 8 ) و خرما و انواع شيرينيها و بعضى دگر گفتند : مراد روزى حلال است و روزى ديگر حيوانات از آن كرد كه ما مىدانى . * ( وَفَضَّلْناهُمْ ) * ، و تفضيل داديم بنى آدم را ، * ( عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ) * ، بر بسيارى از آنان كه ما آفريدهايم فضل دادنى . گروهى به اين آيت استدلال كردند بر تفضيل فريشتگان ( 9 ) بر پيغامبران ، گفتند : خلايق مكلَّفان سه
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم و مل : اكرامى .
( 2 ) . قم : حيوانات .
( 3 ) . قم : خورند .
( 4 ) . قم : بردارند ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بردارد و خورد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل : عبد اللَّه عباس .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آب و مل : تميز .
( 7 ) . آط ، آج ، لب : منصوب است .
( 8 ) . آط ، آب ، آز : كرم است .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : فرشتگان .