چيزى نيست كه او را شايد . برفت و باز آمد و گفت ، مىگويد : اين پيرهن ( 1 ) كه تو پوشيده دارى بده . و رسول - عليه السّلام - شرم داشت ، برخاست و در خانه شد و پيرهن ( 2 ) بر كند ( 3 ) و به او داد و برهنه بنشست . وقت نماز در آمد و بلال بانگ نماز بكرد ، رسول - عليه السّلام - بيرون نمىآمد ( 4 ) . صحابه ( 5 ) دل مشغول شدند ، يكى برخاست ( 6 ) و در حجره شد ، رسول - عليه السّلام - پيرهن ( 7 ) نداشت ، خداى تعالى اين آيت فرستاد ، و قوله : * ( مَحْسُوراً ) * ، من قولهم حسرته بالمسألة اذا الححت عليه فاخرجت جميع ما في يده من قولهم : بعير حسير اذا كان معييا كانّه استخرج جميع سيره فبقى و لا سير عنده ، و قوله : يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خاسِئاً وَهُوَ حَسِيرٌ ( 8 ) ، اى كليل ، كأنّه قد اعيا من النّظر . و قتاده گفت : محسورا ، اى نادما بر اين قول لفظ ( 9 ) از حسرة باشد .
* ( إِنَّ رَبَّكَ ) * ، خداى تو ( 10 ) بگستراند روزى آن را كه خواهد از بندگانش * ( وَيَقْدِرُ ) * ، و تنگ كند بر آن كه خواهد يقال قدر عليه و قتر عليه ( 11 ) اذا ضيّق عليه ، و القدر و القتر ، التّضييق فى النّفقه و التّقدير و التّقتير مبالغة في ذلك . * ( إِنَّه كانَ بِعِبادِه خَبِيراً بَصِيراً ) * ، كه او به بندگانش دانا و بينا بوده است هميشه . حق تعالى در اين آيت باز نمود كه مالك روزى اوست ( 12 ) . بر وفق مصالح و او به احوال ايشان عالم است كه صلاح هر - يكى در چيست از فراخ روزيى و تنگ روزيى ( 13 ) [ 130 - ر ] و مثله قوله : وَلَوْ بَسَطَ اللَّه الرِّزْقَ لِعِبادِه لَبَغَوْا فِي الأَرْضِ ( 14 ) - الايه . آنگه گفت : چون مىدانى ( 15 ) كه روزى به امر و فرمان من است فرزندان را از بيم درويشى چرا بكشى ، نهى كرد ايشان را گفت : * ( وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ ) * ، مكشى فرزندانتان ( 16 ) را از بيم درويشى . آيت در حقّ آنان آمد از عرب كه ايشان دختران ( 17 ) را زنده در گور كردندى و ذلك قوله تعالى :
هامش
( 7 - 2 - 1 ) . آط ، آب ، مل ، آج ، لب : پرهن .
( 3 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بر كشيد .
( 4 ) . آط : برون نيامد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز قم و مل رسول .
( 6 ) . آب ، آز ، لب : بر خواست .
( 8 ) . سورهء مل ( 67 ) آيهء 4 .
( 9 ) . قم كه .
( 10 ) . قم يبسط الرزق لمن يشاء .
( 11 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : ندارد .
( 12 ) . قم ، آط ، آب ، مل ، آج ، لب و قبض و بسط آن به امر و فرمان اوست .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها : فراخ روزى و تنگ روزى .
( 14 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 27 .
( 15 ) . آب ، آز : مىدانند .
( 16 ) . قم ، آز ، آج ، لب : فرزندان را .
( 17 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : فرزندان را .