باشند ؟ گفت : بلى ! چون فساد بسيار شود .
قوله : * ( وَكَمْ أَهْلَكْنا مِنَ الْقُرُونِ مِنْ بَعْدِ نُوحٍ ) * ، حق تعالى گفت : بس كه هلاك كرديم از قرنها و جماعات كفّار كه پيغامبران ما را تكذيب كردند از پس نوح - عليه السّلام . و مورد آيت تهديد و وعيد است كفّار مكّه را . * ( وَكَفى بِرَبِّكَ ) * ، و بس است ، خداى تعالى به گناه بندگان دانا و بينا ، و معنى تهديد و وعيد است .
قرون ، جمع قرن باشد . خلاف كردهاند در معنى قرن . عبد اللَّه ابى ( 1 ) اوفى گفت :
صد ( 2 ) سال باشد ، آنگه گفت : رسول را در اوّل ( 3 ) قرن فرستادند ، و آخر قرن يزيد بن معاويه بود . محمّد بن القاسم روايت كرد ( 4 ) از عبد اللَّه ( 5 ) بن بشر المازنىّ كه گفت :
رسول - عليه السّلام - دست بر سر من نهاد و گفت : اين غلام قرنى بماند ، گفتند : يا رسول اللَّه ! قرن ( 6 ) چند باشد ؟ گفت : صد سال . محمّد بن القاسم ( 7 ) گفت : ما سال او مىشمرديم تا به صد رسيد ، آنگه بمرد . كلبىّ گفت : هشتاد سال باشد . ابن سيرين گفت : چهل سال باشد .
* ( مَنْ كانَ يُرِيدُ الْعاجِلَةَ ) * ، يعنى الدّار العاجلة ، گفت : هر كه او اين سراى معجّل خواهد ، يعنى دنيا ، * ( عَجَّلْنا لَه فِيها ما نَشاءُ ) * ، تعجيل كنيم براى او آنچه خواهيم آن را كه خواهيم بر وفق مصلحت ، يعنى ، چندان كه مفسدت نباشد ، چه اگر كسى در دنيا تمنّاى مال و ملك كند و ما دانيم كه صلاح او نيست ، ندهيم او را آنچه او خواهد ، آن دهيم كه ( 8 ) خواهيم به مقدار آن كه ما خواهيم [ آن را كه ما خواهيم ] ( 9 ) يعنى ( 10 ) بنزديك ما بس محل ندارد . اگر بعضى كافران را مراد و آرزوى ايشان بدهيم نه كرامت ايشان باشد كه پس از آن عاقبتى ذميم باشد ، چه اگر براى كرامت ايشان بودى چونان ( 11 ) بودى ( 12 ) كه رسول - عليه السّلام - گفت :
لو كانت الدّنيا تزن عند اللَّه جناح بعوضة ما سقى كافرا منها شربة ماء ،
و مثله : قوله - عزّ و جل :
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : عبد الله بن ابى اوفى .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : صد و بيست .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها بجز مل آن .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : كند .
( 5 ) . آج ، لب : عبد الله عباس .
( 6 ) . قم ، آز ، آج ، لب : قرنى .
( 7 ) . مل : محمد بن ابى القاسم .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها ما .
( 9 ) . اساس ندارد ، از قم ، افزوده شد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها دنيا .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : چنان .
( 12 ) . قم : نبودى .