پارس را و روم را بر ايشان مسلَّط كرد ( 1 ) . خردوس را و ططوس را كه قصّهء ايشان برفت ( 2 ) . * ( لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ ) * ، اين [ لام ] ( 3 ) تعلَّق دارد به محذوفى كه نسق كلام بر او دليل مىكند و هو قوله : * ( بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا ) * ، چون در نوبت اوّل « بعثنا » در ظاهر كلام بود در وعدهء كرّة اخرى ( 4 ) اين فعل بيفگند ، اعتمادا على الموجود فى الكلام ، و التقدير :
فاذا جاء وعد الاخرة ، اى الكرّة الاخرة ، * ( بَعَثْنا عَلَيْكُمْ عِباداً لَنا ) * ، * ( لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ ) * ، [ على قراءت من قرأ بالجمع او عبدا لنا ليسوء وجوهكم ، يعنى چون نوبت وعدهء دوم آمد و شما با سر فساد رفتى ] ( 5 ) بر سر شما فرستادم ( 6 ) ، بندهء مسلَّط را تا روى شما دژم ( 7 ) كنند . كسائى خواند : لنسوء وجوهكم ، به « نون » اضافت با خداى تعالى بر سبيل تعظيم ، اعتبارا بقوله : * ( بَعَثْنا ) * ، و * ( قَضَيْنا ) * ، و * ( رَدَدْنا ) * ، و امددنا . و اين قراءت از امير المؤمنين ( 8 ) - عليه السّلام - روايت كردند ( 9 ) و بيان اين قراءت ابىّ است . لنسوءن وجوهكم ، به نون تأكيد خفيف ( 10 ) ، كقوله : لنسفعن بالناصية ، و دگر قرّاء كوفه خواندند :
ليسوء ، به « يا » . آنگه آن را دو تأويل بود : امّا آن كه اضافت با خداى بود ، اى ، ليسوء اللَّه وجوهكم و امّا ليسوؤ الوعد و العبد الملك المسلَّط ، و باقى قرّاء خواندند :
ليسوؤا وجوهكم ، بر جمع ( 11 ) اسنادا الى * ( عِباداً لَنا أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ ) * . و علامت نصب حذف نون است ، يعنى ما ايشان را برانگيختيم تا رويهاى شما دژم ( 12 ) كنند ، يقال :
ساءه اذا احزنه مساءة . * ( وَلِيَدْخُلُوا الْمَسْجِدَ ) * ، و تا در مسجد بيت المقدس شوند ، چنان كه نوبت اوّل شدند . * ( وَلِيُتَبِّرُوا ما عَلَوْا ) * ، و تا هلاك كنند آن را كه بر او غالب شده باشد از ديار و اموال شما هلاك كردنى من التّبار و هو الهلاك ، و « لام » ، روا بود كه « لام » غرض باشد ، على سبيل العذاب و العقوبة لهم ، و شايد كه « لام » عاقبت بود - بر آن تفسير كه گفتهايم . فامّا قوله : * ( لِيَسُوؤُا وُجُوهَكُمْ ) * ، به وجه كنايت كرده است از جمله تن ، كما قال ( 13 ) تعالى : كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَه . . . ( 14 ) و ،
هامش
( 1 ) . قم و .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها و قوله .
( 3 ) . اساس : ندارد ، از قم ، آورده شد .
( 4 ) . قم : آخر ، آج ، لب : آخرين .
( 5 ) . اساس : ندارد ، از قم افزوده شد .
( 6 ) . قم ، مل ، لب : فرستاديم .
( 12 - 7 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : غمگين .
( 8 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب على .
( 9 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : كردهاند .
( 10 ) . قم : به نون تأكيد تخفيف خواند .
( 11 ) . آب ، آز : بر جميع .
( 13 ) . آط ، آب ، آز ، مل اللَّه .
( 14 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 88 .