* ( إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لأَنْفُسِكُمْ ) * ، حق تعالى در اين آيت باز نمود كه : هر كس كه چيزى ( 1 ) كند از نيك و بد ، با خود كند ، نيكى براى خود و بدى براى ( 2 ) خود .
گفت : اگر نيكى ( 3 ) كنى براى خود كنى ، يعنى خير آن و ( 4 ) ثواب آن شما را باشد ، و اگر اساءت و بدى كنى عقاب و و بال آن بر شما باشد ، و قوله : * ( فَلَها ) * ( 5 ) ، اهل معانى گفتند : مراد آن است كه « فعليها » . و « لام » به معنى على است ، براى آن كه عرب نقيض بر نقيض حمل كنند ( 6 ) ، چنان كه نظير [ 124 - پ ] بر نظير حمل كنند ( 7 ) ، و مثله قوله : فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ ( 8 ) . اى ، عليك . محمّد بن جرير گفت : فلها ، اى فاليها أساء ، من قولهم : احسن الى فلان و اساء اليه ، كما قال : بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها ( 9 ) ، اى ، اليها ، اى فأليها جزاؤها ، جزاى آن اساءت با او كند ( 10 ) . اگر بر ظاهر حمل ( 11 ) كنند روا باشد و معنى آن كه : فلها عقابها ، عقاب آن اساءت او را باشد نه ديگرى را .
و حسين بن الفضل گفت : اى فلها ربّ يغفر ( 12 ) الإساءة ، او را خداى ( 13 ) هست كه اساءت بيامرزد ( 14 ) . اين قول خوشترست ( 15 ) ، جز آن كه ظاهر بر او دليل نمىكند . * ( فَإِذا جاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ ) * ، اى المرّة الاخرة ، چون وعدهء بار ديگر آمد از آن دو بار كه گفت : * ( لَتُفْسِدُنَّ فِي الأَرْضِ مَرَّتَيْنِ ) * ، و نوبت اوّل را گفت : * ( فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما ) * ، اين نوبت باز پسين بود و اين ( 16 ) نوبت ديگر بر قولى ( 17 ) قتل يحيى زكريّا بود و بر قولى ديگر قصد كشتن عيسى مريم ( 18 ) تا خداى تعالى او را به آسمان برد از ميان ايشان ( 19 ) ، خداى تعالى
هامش
( 2 ) . آط ، مل ، آج ، لب : خيرى .
( 1 ) . قم ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بر .
( 3 ) . قم : نيكوى ، آط ، آب ، مل ، آز ، آج ، لب : نيكويى .
( 4 ) . قم : جز او .
( 5 ) . قم ، مل بعضى ، آط ، آب ، آز ، آج ، لب بعضى از .
( 7 - 6 ) . قم : كند .
( 8 ) . سوره واقعه ( 56 ) آيهء 91 .
( 9 ) . سورهء زلزله ( 99 ) آيهء 5 .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : كنند و .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : رها .
( 12 ) . اساس : ربّ لا يغفر ، كه با توجه به نسخهء قم ، تصحيح شد .
( 13 ) . آط ، آج : خدايى .
( 14 ) . اساس : نيامرزد ، به قياس با قم و اتّفاق نسخهها تصحيح شد .
( 15 ) . همهء نسخه بدلها : قولى خوش است .
( 16 ) . قم : آن .
( 17 ) . اساس : قول ، با توجه به نسخهء قم ، تصحيح شد .
( 18 ) . قم ، آط ، آز ، آج ، لب : عليه السلام ، آب : عليهما السلام .
( 19 ) . قم و .