قوله : * ( وَقَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ ) * ، « قضى » در لغت بر چند قسمت ( 1 ) است : يكى به معنى خلق و احداث ، فى قوله : فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ . . . ( 2 ) ، و به معنى فصل ( 3 ) حكم ، فى قوله : وَاللَّه يَقْضِي بِالْحَقِّ . . . ( 4 ) ، و به معنى امر ، فى قوله : وَقَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاه . . . ( 5 ) و به معنى اخبار و اعلام ، فى هذه الآية ، قوله : * ( وَقَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ فِي الْكِتابِ ) * ، و اصل كلمت من الاحكام و الاتمام باشد ، فى قوله : فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَه . . . ( 6 ) ، و من قوله : فَوَكَزَه مُوسى فَقَضى عَلَيْه . . . ( 7 ) ، و مرجع اين اقسام همه با اوست ، من قوله : فَقَضاهُنَّ ، اى اتمّ خلقهنّ و احكمه ( 8 ) . وَقَضى رَبُّكَ ، اى امر ، على وجه الالزام و الابرام ، و قضى القاضى بكذا ، اذا احكمه و انفذه . * ( وَقَضَيْنا إِلى بَنِي إِسْرائِيلَ ) * ، اى اعلمناهم ، على وجه المبالغة و اتمام البيان لهم ، و الدّليل عليه ، قول الشّاعر ( 9 ) :
و عليهما مسرودتان قضاهما
داود ، او صنع السّوابغ تبّع
اى احكمهما و أتمّ نسجهما .
حق تعالى در اين آيت گفت : ما خبر داديم بنى اسرايل را در توريت كه شما دو بار در زمين فساد كنى و خون بناحق ريزى و ظلم كنى و علوّ و عتوّ كنى و تجبّر و تكبّر ( 10 ) . و اين خبرى است كه خداى تعالى داد ايشان را بر سبيل معجز براى آن كه ( 11 ) خبر است از غايبات [ 118 - ر ] و مخبر بر وفق خبر آمد و اين نتوان دانستن جز به اعلام علَّام الغيوب ، و همچونين ( 12 ) خبر دادن رسول ما - صلَّى اللَّه عليه و على آله - ايشان را به اين قصّه ( 13 ) هم بر وجه معجز بود .
آنگه گفت : * ( فَإِذا جاءَ وَعْدُ أُولاهُما ) * ، چون وعدهء مرّة اوّل ( 14 ) و كرّت نخست آيد يعنى چون ظلم و تعدّى بنى اسرايل به غايت رسد ما بفرستيم بر ايشان . خطاب ( 15 ) با
هامش
( 1 ) . مل ، لب : قسم .
( 2 ) . سورهء فصّلت ( 41 ) آيهء 12 .
( 3 ) . اساس : فصل و ، با توجه به نسخهء قم ، تصحيح شد .
( 4 ) . سورهء مؤمن ( 40 ) آيهء 20 .
( 5 ) . سوره بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 23 .
( 6 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 23 .
( 7 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 15 .
( 8 ) . قم : و احكم .
( 9 ) . آب ، آز شعر .
( 10 ) . اساس : كتم ، با توجه به نسخهء قم ، تصحيح شد .
( 11 ) . آب ، آز ، آج ، لب اين .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : همچنين .
( 13 ) . مل : قضيّه .
( 14 ) . مل آيد .
( 15 ) . مل نه .