حبيب اللَّه . بلى با يهودى ! خداى تعالى ( 1 ) مرا دو نام از نامهاى خود اشتقاق كرد ، او را « سلام » نام است و امّت مرا « مسلم » خواند ، و او را مؤمن نام است و امّت مرا مؤمن خواند . بلى يا يهودى شما روزى طلب كردى كه آن روز خداى - تعالى - ذخيره كرده بود ما را ، و آن روز آدينه است ، امروز ما راست و فردا شما را و پس فردا ترسايان را .
بلى يا يهودى ! شما در روزگار ( 2 ) پيش از ما اى ( 3 ) و ما پس از شماايم در مدّت ، و لكن پيش شماايم در قيامت . بلى يا يهودى ! بهشت بر پيغامبران حرام است ، تا من در او شوم ( 4 ) ، و بر اوصياى پيغامبران ( 5 ) ، تا وصىّ من در او شود ( 6 ) و بر امّتان ، تا امّت من در شوند ( 7 ) .
* ( ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ) * ، [ 109 - ر ] آنگه حق تعالى رسول را أمر كرد ، گفت : دعوت كن خلقان را با راه خداى تعالى ، يعنى با دين خداى . * ( بِالْحِكْمَةِ ) * ، به سخن ( 8 ) درست . * ( وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ) * ، و پند نيكوا ( 9 ) ، * ( وَجادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ ) * ، و مجادله كن و مناظره با ايشان بر وجهى كه نيكوتر باشد . مفسّران گفتند : معنى آن است كه إيذا مكن ايشان را ، و رسالت گزاردن رها مكن . و بعضى مفسّران گفتند : اين آيت منسوخ است به آيت قتال . * ( إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ ) * ، خداى تو عالمتر است به آن كس كه گمراه شود از راه او كه دين حقّ است و عالمتر است به آن كه بر راه راست و بر طريق ( 10 ) هدايت باشد ، و اين بر سبيل تهديد و وعيد است ( 11 ) .
* ( وَإِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِه ) * ، مفسّران گفتند : اين سورت مكّى است مگر اين سه آيت كه در آخر اوست من قوله : * ( وَإِنْ عاقَبْتُمْ ) * ، تا به آخر سورت كه در حقّ كشتگان أحد آمد ، و سبب نزولش آن بود كه مسلمانان چون بديدند كه
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها امّت .
( 2 ) . قم : در اين روزگار .
( 3 ) . آب ، آج ، لب : پيش ماييد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : در شوم .
( 5 ) . قم حرام است .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها آط : در شود .
( 7 ) . قم : در او شوند ، آط ، در او شود ، آب ، آز ، آج ، لب : در شود ، همهء نسخه بدلها قوله .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : با سخن .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها : نيكو .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : و طريق .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها قوله .