- عليه السّلام - و روا بود كه از مفعول بود يا ( 1 ) حال بود از ملَّت إبراهيم ( 2 ) ، * ( وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ) * ، و إبراهيم ( 3 ) ، - عليه السّلام - از جملهء مشركان نبود . و براى آن تكرار فرمود نفى شرك را از إبراهيم ( 4 ) ، كه مشركان گفتند : ما بر ملَّت ابراهيمايم ، و جهودان و ترسايان همين ( 5 ) گفتند تا خداى تعالى رد كرد بر ايشان ، بقوله : ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَلا نَصْرانِيًّا وَلكِنْ كانَ حَنِيفاً مُسْلِماً [ 108 - پ ] وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ( 6 ) .
آنگه گفت : * ( إِنَّما جُعِلَ السَّبْتُ عَلَى الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيه ) * ، گفت : روز شنبه تو را به آن ( 7 ) كردند كه در او خلاف كردند ، حسن بصرى گفت : معنى آن كه يعنى ( 8 ) بر ايشان كردند يعنى بد بود بر ايشان ، و ايشان را نبود بل بر ايشان بود از آن جا كه ايشان را در اين روز لعنت كردند و مسخ كردند براى آن كه در اين روز تعدّ [ ى ] كردند و ماهى گرفتند كه بر ايشان حرام بود ، فى قوله تعالى : كَما لَعَنَّا أَصْحابَ السَّبْتِ . . . ( 9 ) ، و في قوله : وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنْكُمْ فِي السَّبْتِ ( 10 ) - الآيه .
و اختلاف ايشان در اين روز آن بود كه بعضى گفتند : اين روز حلال است ، و بعضى گفتند : حرام است ، بعضى گفتند : اعظم الأيّام است به حرمت ، و بعضى گفتند : نيست ، بل يك شنبه است . و بعضى دگر گفتند : معنى آيت آن است كه خداى تعالى تعظيم روز شنبه ( 11 ) نكرد إلَّا بر آنان كه در او خلاف كردند از جهودان .
و آن بود كه خداى تعالى تعظيم روز آدينه بر ايشان واجب كرد ( 12 ) و عباداتى ( 13 ) فرمود ايشان را در اين روز ، ايشان خلاف كردند و گفتند : ما اين تعظيم روز شنبه را كنيم كه خداى تعالى در شش روز آسمان و زمين بيافريد ، ( 14 ) روز آدينه نماز ديگر فارغ شد و روز شنبه بياسود ، ما آن روز ( 15 ) را تعظيم كنيم . خداى تعالى عند آن تكليف تعظيم
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 4 - 3 - 2 ) . اساس ، آط : ابراهيم .
( 5 ) . قم : هم اين .
( 6 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 67 .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : روز شنبه بر آنان .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 9 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 47 .
( 10 ) . سوره بقرة ( 2 ) آية 65 .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها واجب .
( 12 ) . آز ، لب : نكرد ، آج : بكرد .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : عبادتى .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 15 ) . قم : اين روز .