دل تعلَّق دارد و آنچه بر زبان رود ( 1 ) حكايت كفر و ايمان باشد .
اما حكم آيت اجماع علماست بر آن كه آن را كه او را اكراه كنند بر كفر يا بر معصيتى از معاصى : به تهديد قتل و ضرب و ايذا و ايلام ، او را روا باشد كه آنچه او را بر آن اكراه مىكنند ، بكند [ 106 - ر ] و آنچه دون قتل بود اوليتر آن بود كه تحمّل كند براى خداى تا ثوابش بيشتر باشد .
اما اكراه در بيع و عقد ( 2 ) و ساير عقود شرعى آن عقد به اكراه ( 3 ) نبندد ( 4 ) باتّفاق .
امّا طلاق ، فقها در او خلاف كردند : اهل عراق طلاق مكره روا دارند و گويند :
واقع باشد ، و همچونين ( 5 ) گويند : در إكراه بر نذور ( 6 ) و سوگند و رجعت و آنچه مانند اين بود . و مذهب اهل البيت ( 7 ) و مالك و اوزاعى و شافعى آن است كه طلاق مكره و نذور ( 8 ) سوگند او برنيوفتد ( 9 ) و اين قول بيشتر صحابه است . و شعبى را در طلاق قولى است ( 10 ) مخالف اجماع ، و آن آن است كه گفت : چون ( 11 ) إكراه از سلطان باشد واقع نبود و چون از سلطان نباشد واقع بود .
* ( ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا ) * ، « ذلك » اشارت است به عذاب و غضب ، گفت آن براى آن است كه ايشان اختيار كردند زندگانى دنيا ( 12 ) بر آخرت و خداى تعالى هدايت ندهد كافران را بر آن تاويلها كه گفته شد ( 13 ) از لطف يا ( 14 ) حكم و ( 15 ) تسميت ياره ( 16 ) بهشت .
* ( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ ) * ، پس خداى تو اى محمّد آنان راست يعنى رضاى خداى تو و ثواب او ، على حذف المضاف و اقامة المضاف إليه مقامه ، آنان راست كه هجرت كنند و وطن خود رها كنند و از مكّه در موافقت ( 17 ) رسول به ( 18 ) مدينه آيند پس از آنكه ايشان را
هامش
( 1 ) . آط : بود .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : عتق .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : با اكراه .
( 4 ) . آز : بندد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : همچنين .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : نذر
( 7 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : اهل بيت .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : نذر و .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : بر نيفتد .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : هست .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : چو .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها را .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : گفته شده .
( 14 ) . آط ، آج ، لب : و ، آب ، آز : و يا .
( 15 ) . آب ، آز يا .
( 16 ) . قم ، آب ، آز : و يا راه ، آط ، آج ، لب : يا راه .
( 17 ) . قم : به موافقت .
( 18 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : با .