و مبارز مىافگند از چپ و راست تا مجروحش بكردند ( 1 ) و جراحات بسيار بر اندامش كردند ( 2 ) بيامد و آبى خواست شربهاى ( 3 ) شير به او دادند . او آن شربهء ( 4 ) شير بستد و گفت : صدق اللَّه و صدق رسوله ( 5 ) . خدا و پيغامبر راستيگرند ( 6 ) چون او را بكشتند هر دو لشكر را معلوم شد كه معاويه و لشكرش باغىاند ، از قتال أمير المؤمنين باز ايستادند . عمرو عاص گفت : نمىدانى شما كه او را على كشت كه اگر على او را به كالزار ( 7 ) نياوردى او كشته نشدى . ايشان دل خوش شدند و با سر كالزار ( 8 ) شدند . امير المؤمنين را بگفتند كه : عمرو چه گفت ؟ گفت : اى ملعون كه اوست اگر چنين باشد پس هر كس ( 9 ) را كه رسول به كالزار ( 10 ) برد در بدر و ( 11 ) حنين و احد و ديگر وقايع همه را پيغامبر كشته باشد . و در مسائل پسر كوّا كه أمير المؤمنين را پرسيد ، از عمّارش پرسيد ، گفت :
خالط الايمان لحمه و دمه و هو محرّم على النّار ،
گفت : ايمان با گوشت و خون عمّار آميخته شده است و او ( 12 ) بر آتش حرام است . و اخبار در فضايل عمّار بسيار است .
مجاهد گفت : آيت در جماعتى مسلمانان آمد از اهل مكّه كه ايمان آورده بودند ( 13 ) مهاجريان گفتند : اگر هجرت نكنى ( 14 ) و با مدينه نيايى ( 15 ) از ما هيچ نه ( 16 ) اى .
برخاستند تا با مدينه آيند ، قريش ايشان را در راه بگرفتند و عذاب كردند . ايشان كلمت كفر گفتند ( 17 ) بر كراهت خود .
محمّد بن سيرين گفت : آيت در عيّاش بن أبى ربيعه آمد و او از جملهء مهاجران اوّل بود و او سخت طاعت دار مادر و پدر بود و ( 18 ) برّ بود به مادر ، مادرش از مكّه پيغام فرستاد و گفت : من نذر كردهام كه طعام سير نخورم و در سايه ننشيم تا تو را
هامش
( 1 ) . آب ، آز : كردند .
( 2 ) . آط ، آج ، لب : بكردند .
( 3 ) . آب ، آز ، آج ، لب : شربت .
( 4 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : شربت .
( 5 ) . آب ، آز : رسول اللَّه .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم ، عبارت عربى را معنى نكردهاند .
( 10 - 8 - 7 ) . همهء نسخه بدلها : كارزار .
( 9 ) . آج ، لب : هر كسى .
( 11 ) . قم در .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : آن .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : آوردند .
( 14 ) . آز : نكند .
( 15 ) . قم : نياى ، آز : نيايد .
( 16 ) . آز : نه آيد .
( 17 ) . آط ، آب ، آز ، آج ، لب : بگفتند .
( 18 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم او .