آنگه گفت : بگو اى محمّد ! * ( قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ ) * شما انتظار مىكنى به ما الَّا يك كار نيكو از دو كار ( 1 ) : امّا ظفر و غنيمت ، و امّا قتل و شهادت ، براى آن كه حال كارزار كننده ( 2 ) از اين دو بيرون نباشد ، يا دست او را باشد يا بر او بود . گفت : اگر دست ما را باشد يك حسنى ( 3 ) است كه ظفر باشد و غنيمت ، و اگر دست بر ما باشد و ما كشته شويم ، نه ما را بهشت و درجهء شهادت خواهد بودن ! ابو هريره روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه او گفت كه : خداى ضمان كرده است آن را كه در سبيل او شود ( 4 ) از سر ايمان به خداى و رسول كه ، يا شهادت روزى كند او را يا باز گرداند او را با اهل و خانهء [ خود ] ( 5 ) ، آمرزيده ( 6 ) ، با مغفرت و ظفر و غنيمت . هذا معنى قوله : * ( إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ ) * . و لكن ما نيز متربّصيم و منتظر به شما ( 7 ) احدى السّوءتين از دو بدى يكى ، امّا عذاب خداى تعالى در قيامت اگر از تيغ ما بجهند ، اى * ( بِأَيْدِينا ) * يا به دست ما كشته شوند . و گفتند : مراد به عذاب من عنده ، انواع عذاب است كه به امّت سلف رسيد از صواعق و جز آن ، * ( أَوْ بِأَيْدِينا ) * يا به دست ما ، يعنى شما آن نفاق كه در دل دارى اظهار كنى تا خون شما ما را حلال گردد و به دست ما كشته شوى . اكنون شما انتظار كنى آن را كه شيطان وعده داد شما را از غرور و اباطيل و وهن اسلام به مرگ رسول - عليه السّلام - كه ما نيز بر سر انتظاريم وعدهاى خداى را در اظهار دين او و نصرت رسول او .
* ( قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً ) * آنگه گفت : شما مال نفقه مىكنى ( 8 ) بطوع و رغبت يا بكراهت ، كه از شما هيچ مقبول نخواهد بودن ( 9 ) براى آن كه شما فاسقانى ، يعنى كافرانى ، و چون اعتقاد درست نداريد ، عمل بىايمان و اعتقاد هيچ نفع نكند ، يعنى كه آفت ردّ صدقات و نفقات شما ، و آن كه به موقع قبول نمىافتد همه نه آن است كه به كره نفقه مىكنى كه اگر هر چه در زمين مال است بطوع و رغبت خرج كنى از شما مقبول نباشد ، براى آن كه ايمان ندارى .
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم ، لب را .
( 2 ) . آو ، آج ، بم ، لب : قتال كننده .
( 3 ) . مل : حسنت .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : بيرون شود .
( 5 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 6 ) . مل : زنده .
( 7 ) . مل : شما را .
( 8 ) . مج : نفقه كنيد .
( 9 ) . مل * ( إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْماً فاسِقِينَ ) * .