مىخواهد تا ايشان را در قيامت به آن عذاب كند . بر اين قول ، حياة دنيا ، ظرف ( 1 ) اموال و اولاد باشد ، نه ظرف عذاب . و مثله فى التّقديم و التأخير ، قوله : فَأَلْقِه إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ما ذا يَرْجِعُونَ ( 2 ) ، و التّقدير : فالقه اليهم فانظر ماذا يرجعون ثمّ تولّ عنهم ، براى آن كه اگر بيامده ( 3 ) باشد ( 4 ) از آن جا نداند كه ايشان چه جواب دهند . و اين اختيار فرّاء است .
وجهى ديگر ابن زيد گفت : خداى مىخواهد تا ايشان را در دنيا به آن عذاب كند از جمع آن و حفظ آن و مصائب در آن و حرمان از انتفاع ( 5 ) به آن ، يعنى ايشان چو پاسباناناند آن مال را و ايشان را به آن انتفاع ( 6 ) نيست از بخل و لؤم و خساست طبعشان ( 7 ) .
وجه سهام ( 8 ) جبّائى گفت ، معنى آن است كه : خداى تعالى مىخواهد تا به مال و فرزندان ايشان ، ايشان را عذاب كند تا عند كارزار شما مال غنيمت شما شود و فرزندان سبى و غارت شما ، منفعت آن شما را بود و در دست ايشان از آن جز حسرت ( 9 ) نماند .
وجه چهارم ، بلخى و زجّاج گفتند ، معنى آن است كه : اين مال و فرزندان وبالاند بر ايشان ، براى آن كه خداى تكليف كرده است ايشان را كه مال به خرج كنند و فرزندان را رها كنند تا به جهاد روند ، آنگه مىبايد كردن ايشان را اين معنى ، شاؤا ، ام ابوا اگر خواهند و اگر نه ، چه اگر نكنند مستحق كشتن شوند ، پس اين انفاق بر ايشان غرامت است و حسرت و نيز ايمان ندارند به ثواب آخرت تا ايشان را تسلَّى بودى .
وجه پنجم آن است كه : خداى تعالى اين مال و فرزندان بداد ايشان را تا ايشان ممتّع شدند ( 10 ) به آن روزى چند آنگه ايشان را از سر آن به مرگ برد ( 11 ) تا حسرت ايشان
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم به .
( 2 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 28 .
( 3 ) . مل ، مج : نيامده .
( 4 ) . اساس : باشند به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد .
( 5 ) . آج : انقطاع .
( 6 ) . آج : انقطاعى .
( 7 ) . مج اين عذابى باشد ايشان را كه مشقّت كسب و حفظ بر ايشان باشد و انتفاع ديگران يابند .
( 8 ) . آو ، بم : سيم آج ، مل ، مج ، لب : سيوم .
( 9 ) . مل و ندامت .
( 10 ) . آو ، آج ، بم : شوند .
( 11 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، مج : ببرد .