فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتابَ بِأَيْدِيهِمْ » - الاية به دست خود چيزى بستدند كه بر دل عامّه خوش آمدى ، و گفتندى : اين توريت است و بر آن چيزى بستندى از عوامّ و سفله .
* ( وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه ) * و مردم را از راه خداى و دين او منع مىكنند ، و رها نمىكنند تا مردمان در اسلام آيند ، و غرض ( 2 ) آيت منع مسلمانان است از صحبت و مجالست ايشان و تحذير از آن كه با ايشان مجالست كنند . آنگه گفت : * ( وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ ) * و آنان كه ايشان زر و سيم گنج نهند . محمّد بن ابراهيم بن عرفه - كه او را نفطويه خوانند - گفت : زر را براى آن ذهب خوانند كه ذاهب باشد و مقيم نبود . و سيم را براى آن فضّه خوانند كه منفضّ شود و متفرّق . و علما خلاف كردند در معنى كنز عبد اللَّه عمر گفت : هر مال كه آن را زكات بدهند آن كنز نباشد و اگر چه در زير زمين بود . و ( 3 ) آنچه آن را زكات نداده باشند آن كنز ( 4 ) باشد ، و اگر چه بر بالاى زمين بود و اين روايت است از عبد اللَّه عبّاس و ضحّاك و سدّى . و جابر عبد اللَّه انصارى گفت : چون زكات مال بدهى گنج نباشد و آنچه شرّ او بود ( 5 ) به زكات از او بسود . سعيد بن المسيّب گفت : مردى به نزديك عمر خطَّاب آمد ( 6 ) و گفت : ملكى بفروختهام بهاى آن چه كنم ؟ گفت : برو نگاهدار در زير بسترت در زير زمين كن . گفت : پس نه گنج باشد ؟ گفت : چون زكاتش داده باشى گنج نباشد . و از امير المؤمنين - عليه السّلام - روايت كردند كه : هر مال كه از چهار هزار درم بيفزايد آن گنج بود اگر زكاتش بدهى و اگر نه . ابو الجعد روايت كرد از ثوبان كه ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - چون اين آيت فرود آمد گفت :
تبّا للذّهب ( 7 ) تبّا للفضّة
! اين حديث سه بار تكرار كرد . اصحاب رسول را - صلَّى اللَّه عليه و آله - سخت آمد ، گفتند : يا رسول اللَّه ! ما كدام مال [ 73 - ر ] بگيريم و سرمايه گيريم ؟ گفت :
لسانا ذاكرا و قلبا شاكرا و زوجة مؤمنة تعين احدكم على دينه
زفانى ( 8 ) ذاكر و دلى شاكر و زنى مؤمنه كه يكى از شما را ( 9 ) بر دينش يار بود . أبو ذرّ غفارى - رحمة اللَّه عليه -
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 79 .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها از .
( 3 ) . مل هر .
( 4 ) . بم : گنج .
( 5 ) . مل : شرا بوده .
( 6 ) . اساس رضى اللَّه عنه .
( 7 ) . مل و .
( 8 ) . زفافى / زمانى .
( 9 ) . آو ، آج ، بم ، مل : كه آن شما را .