نجس الحكم است آن است كه : به ايمان حكم نجاست از او زايل شود ، پس او از يك وجه [ كالكلب و الخنزير است ، و البول و الغايط فى تعدّى النّجاسة . و از يك وجه ] ( 1 ) كالجنب و الحائض [ است . و فرقى ديگر آن است كه : نجس العين با آب پاك نشود كالبول و الغايط و الكلب و الخنزير ، و نجس الحكم به آب پاك شود كالجنب و الحايض و غيرهما . ] ( 2 ) و حديث عبد اللَّه عبّاس صحّت قول ماست . و مذهب ما آن است كه : حكم جهودان و ترسايان و ساير اصناف كفّار ، حكم مشركان است .
در اين مسأله هر چه ايشان دست بر او نهند و از دو خايه ( 3 ) يكى تر باشد و اگر خشك باشد ، يرشّ ( 4 ) بالماء ( 5 ) رشّا آب بر او بايد زدن و در اوّل به آب ببايد شستن ، [ و اگر كسى مصافحه كند با ايشان و دست يكى تر باشد ، ببايد شستن ] ( 6 ) و اگر خشك باشد به خاك ببايد ماليدن . حسن بصرى گفت : من صافح مشركا فليتوضّأ ، و اخبار بسيار است بر اين اصحاب ما را ، و اين آن است كه : بر اين اخبار مخالفان نيز موافقت كردند . * ( فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ ) * نهى غايب است نبايد تا پيرامن ( 7 ) مسجد الحرام گردند . بعضى فقها گفتند اين نهى است از دخول مسجد حرام چنان كه گفت :
وَ لا تَقْرَبا هذِه الشَّجَرَةَ » . . . ، و مراد نهى بود از اكل آن درخت . و آنچه قول محقّقان است و ظاهر آيت ، آن است كه : ايشان منهىاند از دخول جمله حرم براى اخبارى كه اهل البيت روايت كردند و براى ظاهر آيت كه آن كس كه در حرم شود او قارب بود مسجد الحرام را ، و حمل آيت بر حقيقت كردن اوليتر باشد كه بر مجاز بىضرورتى ، و يقال : قربت منه اقرب قربا [ نا ] ( 9 ) و انا قريب منه ، و ما قربتك و لا اقربك قربا و قربانا فانا قارب . قوله : * ( بَعْدَ عامِهِمْ هذا ) * پس از امسال ، بعضى گفتند :
مراد آن سالى است كه رسول حجّة الوداع كرد ، و درست آن است كه : آن سال خواست كه امير المؤمنين على - عليه السّلام - سورت براءت بر ايشان خواند و عهد ايشان بينداخت ، و آن سال نهم بود از هجرت . و آيت عام است در ساير اصناف كفّار كه ايشان را در هيچ مسجد نشايد شدن و مسلمانان بايد تا رها نكنند ايشان را و
هامش
( 2 - 1 ) . اساس : ندارد از آج افزوده شد .
( 3 ) . همهء نسخهء بدلها : دوگانه .
( 4 ) . اساس : يرد به قياس با نسخهء آو ، تصحيح شد .
( 5 ) . آو ، آج ، بم : الماء .
( 9 - 6 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 7 ) . آو ، بم : پرامن .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 35 .