كنند آنچه حرام كرد خداى ، بياراستند ايشان را بدى كردارهاى ايشان ، و خداى راه ننمايد گروه كافران را .
قوله : * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) * ( 1 ) ، حق تعالى به اين آيت با مؤمنان خطاب كرد و اعلام كرد ايشان را كه : مشركان پليداند ، آنان كه با خداى انباز گويند . و نجس ، مصدر است و عرب اسم را به مصدر وصف كنند براى مبالغت ، فقالوا : رجل صوم و عدل و فطر و رضا ، اى عادل و صائم و مفطر و مرضىّ .
و چون وصف به مصدر باشد واحد و تثنيه و جمع و تذكير و تأنيث به يك لفظ باشد ، يقال : رجل نجس به فتح الجيم ، و رجلان نجس و رجال نجس و امرأة نجس و امرأتان نجس و نساء نجس . امّا چون نجس گويند كه وصف باشد به كسر « جيم » تثنيه و جمع [ 68 - پ ] و تذكير و تانيث مراعات بايد كردن . امّا نجس به كسر « نون » و اسكان « جيم » مفرد نگويند الا با رجس به يك جاى ، يقال : هذا رجس نجس . پس در اين لفظ چهار لغت است : نجس ، و اين لفظ قرآن است و نجس و اين اسم و صفت است . و كذلك : نجس ككبد و كبد و كرش و كرش و كذب و كذب و ضحك و ضحك . و نجس بضمّ الجيم ، كندس و يقظ ( 2 ) و جنب .
و در معنى او خلاف كردند ابو عبيده و ضحّاك گفتند : قذر ( 3 ) . ابن الانبارى گفت : خبيث . عبد اللَّه عبّاس گفت : ما المشركون الَّا رجس خنزير أو كلب .
خلاف است ميان ما و فقها در آن كه كافر نجس العين است يا نجس الحكم .
نزديك شافعى و ديگر فقها آن است كه كافر نجس الحكم است ، چون جنب و حائض . و نزديك ما چنان است كه كافر نجس العين و نجس الحكم است . و آيت به ظاهر دليل آن مىكند كه نجس العين است ، و هيچ مانع نيست از آن كه گويند هم نجس العين است و هم نجس الحكم ، براى آن كه ميان ايشان تنافيى نيست كه مانع باشد من الجمع بينهما . و مراد ما به نجس العين آن است كه : هر چه كافر آن را مماسّه كند پليد شود و پليدى او متعدّى باشد ، و اگر نجاست او مقصور بودى على الحكم دون العين تعدّى نكردى چنان كه [ جنابت ] ( 4 ) از جنب و حكم حيض از حائض . پس معلوم شد كه كافر به خلاف جنب و حائض است ، و مراد به آن كه
هامش
( 1 ) . آو ، آج ، بم : لب الاية .
( 2 ) . آو ، آج ، بم : نطف .
( 3 ) . آو ، آج ، بم ، مل ، مج : جدر لب : حذر .
( 4 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .