دوسترين خلقان بنزديك خداى تعالى روز قيامت و نزديكتر به مجلس ، امامى عادل باشد ، و اين لايق اوست .
و امّا قوله : * ( وَأُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ ) * . جابر عبد اللَّه انصارى روايت كرد و جز او كه ، رسول - عليه السّلام - گفت :
علىّ و شيعته هم الفائزون
ظ على و شيعهء او فايزان و ظفر - يافتگان باشند نبينى كه آن سيّد را - عليه الصّلوة و السّلام - چون آن ضربت زدند اوّل كلمه از او اين شنيدند كه گفت :
فزت و ربّ الكعبة
به خداى كعبه كه ظفر يافتم .
قوله : * ( يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْه ) * بشارت مىدهد ايشان را خداى ايشان به رحمتى از او و خشنودى ، بشارت چيزى باشد متضمّن نفع و سرور كه اثر آن بر بشره پيدا شود ، و « رضوان » ، [ 62 - پ ] مصدر باشد . * ( وَجَنَّاتٍ ) * و بهشتهايى كه ايشان را در آن جا نعيمى مقيم دايم خالد باشد كه آن را انقطاع نبود كه واصفان وصف آن ندانند كردن ، فيها ما لا عين رأت و لا أذن سمعت و لا خطر على قلب بشر آن باشد آن جا كه هيچ چشم چنان ديده نباشد و هيچ گوش چنان نشنيده و بر خاطر هيچ بشر چنان نگذشته .
* ( خالِدِينَ فِيها أَبَداً ) * در آن جا هميشه باشند . و نصب او بر حال است ، * ( أَبَداً ) * ، نصب او بر ظرف است ، و * ( فِيها ) * ، ضمير بهشت است . * ( إِنَّ اللَّه عِنْدَه أَجْرٌ عَظِيمٌ ) * خداى - عزّ و جلّ - بنزديك او مزدى هست بزرگ . و « ابد » در عرف [ عرب ] ( 1 ) كنايت باشد عن الزّمان المستقبل لا الى آخر . و قطَّ ، عبارت باشد عن الزّمان الماضي لا الى اوّل تقول ( 2 ) : ما فعلت ذلك قطَّ ، و لا افعل ذلك ، ابدا . و تقول ( 3 ) : لا افعل ذلك ابد الابيد ، و جمع الابد : آباد و ابود ، و تأبّد المنزل اذا اتى عليه الابد فتوحّش . و الآبدة ، الدّاهية الغريبة ، و الأوابد الوحش سمّيت بذلك لطول اعمارها . و چنين گفتهاند كه :
كس ( 4 ) وحش مرده نديده است كه به مرگ خود بمرده باشد الَّا به آفتى . آنگه عرب ، [ لفظ ] ( 5 ) « ابد » در مدّتى از روزگار استعمال كنند و اگر چه مراد نه هميشه باشد ، قال البعيث :
اهاج عليك الشّوق اطلال دمنة
بنا صفة البردين او جانب الهجل ( 6 )
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد به قياس نسخهء آو و اتفاق نسخهها تصحيح شد .
( 3 - 2 ) . همهء نسخه بدلها : يقول .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : كسى .
( 5 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 6 ) . اساس : العجل به قياس با نسخهء مل ، تصحيح شد .