گفت : يا اسلام آر يا خويشتن باز خر ، يات بكشم ( 1 ) يا آزادت كنم ( 2 ) ، گفت : يا محمّد ! اگر بكشى ، مردى بزرگ را كشته باشى ، و اگر فدا ستانى بزرگى را ستده باشى ، و اگر آزاد كنى همچنين ، و امّا اسلام نخواهم . رسول - عليه السّلام - گفت : بزرگى ( 3 ) ، آزادت كردم . چون او اين بشنيد ، گفت : اشهد ان لا إله الَّا اللَّه و انّك رسول اللَّه . كرم تو دليل مىكند كه تو پيغامبر خدايى ( 4 ) ، و برخاست و با يمامه شد و طعام مكّه را مادّه از يمامه باشد ، و طعام از اهل مكّه منع كرد ، گفت : طعام ندهم شما را تا ايمان نيارى و ايشان هنوز با رسول به جنگ بودند ، نامهاى نوشتند به شكايت او به ( 5 ) رسول - عليه السّلام . رسول گفت : يا ابا امامه ! طعام از ايشان منع مكن ، او به قول رسول ايشان را طعام داد .
قوله : * ( وَإِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجارَكَ فَأَجِرْه ) * ، حق تعالى گفت : اگر كسى از جملهء مشركان به تو پناه جويد ، پناهش ده . و به جوار تو آيد او را با جوار گير . * ( وَإِنْ ) * ، از حقّ او آن باشد كه از پس او فعل باشد براى آن كه شرط است ، و شرط در افعال شود . و اگر چنان كه از پس او اسم آيد ، بر تقدير اضمار فعل باشد ، كقول الشّاعر :
لا تجزعي ان منفس ( 6 ) اهلكته
و اذا هلكت فعند ذلك فاجزعي
التّقدير : ان اهلكت منفسا اهلكته ، و فى الاية : ان استجارك احد من المشركين استجارك ، و لكن اوّل ( 7 ) بيفگند ، اعتمادا على الثّاني . * ( اسْتَجارَكَ ) * ، در موضع جزم است به « ان » ، على قول الفرّاء ، * ( فَأَجِرْه ) * جواب اوست ، و الاجارة ، الادخال فى الجوار در جوار و پناه خود گير او را ، * ( حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّه ) * تا كلام خداى بشنود و حجّت بر او متوجّه ( 8 ) شود ، اگر اسلام آرد نجات دنيا و آخرت يافت و الَّا او را به امنگاه خود برسان كه حمايتى ( 9 ) تو است ، اين همه براى آن مىبايد كه ايشان گروهىاند كه نمىدانند ، تعجيل مكن بر ايشان تا باشد كه بدانند ، قوله : * ( حَتَّى يَسْمَعَ كَلامَ اللَّه ) * ، اين
هامش
( 1 ) . مل : الابكشمت آو ، آج ، بم : بكشند .
( 2 ) . مل ، مج : كنمت آو ، آج ، بم : كنند .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : برو .
( 4 ) . آو ، آج ، بم ، آن : پيغمبرى خداى را .
( 5 ) . آج ، لب ، آن : بر .
( 6 ) . كذا : در اساس و ديگر نسخه بدلها مطابق قانون باب اشتغال « منفسا » مرجّح است .
( 7 ) . آو ، آج ، بم ، آن : اذا .
( 8 ) . آج : موجّه .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج : حمايت .