« لام » ، در ذى القربى به جاى اضافت است ، و التّقدير : و للرّسول و لذي قرباه ( 1 ) ، و كما قال الشّاعر ( 2 ) :
[ . . . ] ( 3 )
و امّا قول آن كس كه گفت منسوخ است ، درست نيست ، براى آن كه تنافى نيست ميان هر دو آيت و جمع ميانشان صحيح است . دگر آن كه بر نسخ آيت دليل ( 4 ) نيست ، و حكم كردن به نسخ قرآن بىدليلى محال باشد .
امّا فرق ميان فىء و غنيمت ، از آن وجه باشد كه گفتيم ، و مذهب درست ( 5 ) در اين مسأله موافق مذهب ماست ، و قوله : * ( مِنْ شَيْءٍ ) * ، « من » براى تأكيد تنكير آورد ( 6 ) ، فايدهء او استغراق باشد . مفسّران گفتند : حتّى الخيط و المخيط براى آن گفت ، تا هيچ چيز از او بيرون نشود ، تا رشته و سوزن . * ( فَأَنَّ لِلَّه خُمُسَه ) * ، اكنون غنيمت ( 7 ) باشد كه از سراى حرب به قتال برگيرند به پنج قسمت بايد كردن ، يك خمس از او جدا كردن و اربعة اخماس او قسمت كردن ميان مقاتله ، آنان كه قتال كرده باشند و به قتال حاضر باشند ، سوار را دو سهم و پياده را يك سهم ، و اگر مردى باشد كه اسبان بسيار دارد او را دو اسبه ( 8 ) بيشتر ندهند ، يك سهم او را زيادت باشد . و اگر گروهى برسند به يارى اين مسلمانان ، پيش ( 9 ) قسمت غنيمت ، ايشان نيز در قسمت باشند ، و اگر بعد الفراغ من القسمة باشد ، ايشان را چيزى نرسد . آنگه آن خمس به شش قسمت كنند [ 38 - ر ] چنان كه خداى تعالى فرمود ، يك سهم خداى را باشد ، و يك سهم رسول را ، و يك سهم خويشان رسول را - اعنى قايم مقام او را - كه متولَّى كار باشد از پس او از اقرباى او ، و قسمتى يتيمان ( 10 ) ايشان را ، و قسمتى مسكينان ايشان را ، و قسمتى ابناء السّبيل ايشان را خاص . و اين ، مذهب اهل البيت است و روايت ( 11 )
هامش
( 1 ) . آج ، مج ، لب و بيان اين آن است كه به اتفاق « لام » ، تعريف ، و رسول به جاى اضافت است و التقدير : فللَّه و لرسوله ، و كذلك فى باقى الاسماء .
( 2 ) . كذا در اساس ، آو ، مل ، ان ، لكن پس از عبارت قال الشّاعر ، بيتى ذكر نشده است .
( 3 ) . داخل قلاب بيتى است كه ظاهرا از نسخهها ساقط شده است
( 4 ) . مل : دليلى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : شافعى .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها ، آمد .
( 7 ) . آو ، آج ، بم ، لب ، آن آن .
( 8 ) . همهء نسخ بدلها ، بجز مل و مج : سهم .
( 9 ) . پيش / پيش از .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج : يتامى .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها از .