* ( وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ ) * - الاية ، آنگه حق تعالى خطاب كرد با مؤمنان ، گفت : بدانى ، و « واو » واو عطف است على قوله : * ( فَاعْلَمُوا ) * ، كه هر غنيمت كه گيرى از چيزى ، و غنيمت مال اهل حرب باشد از كفّار كه مسلمانان به قتال برگيرند ، و آن هبهاى است از خداى تعالى مسلمانان را .
علما خلاف كردند در غنيمت و فىء ، بعضى گفتند : هر دو يكى باشد ، و اين قول قتاده است و جز او ، و ( 1 ) گفتند : اين آيت ناسخ آن آيت است كه در سورة الحشر گفت : ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلَّه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ( 2 ) . . . ، و بعضى دگر از علما گفتند : غنيمت دگر باشد و فىء دگر ، و فرق كردند ميانشان گفتند : غنيمت ، آن باشد كه به قتال و كارزار بستاند ، و فىء آن باشد كه بىقتال به دست آيد ، اين قول عطاء بن السّائب است و سفيان ثورى و مذهب شافعى است ، و در اخبار ما روايت كردهاند . و حسن بن صالح گفت : و ( 3 ) عطا فرق كرد ( 4 ) ، نه از اين جهت . من از او پرسيدم كه فرق چيست ميان فىء و غنيمت ؟ گفت : غنيمت مال منقول ( 5 ) باشد ، و فىء زمينهاى ايشان . و بنزديك ما ، فىء ، خاصّ رسول را باشد و از پس او قايم مقام او را باشد از قرابت او كه بردارد ( 6 ) و در مصالح خود صرف كند و در مصالح يتامى و مساكين و ابناء السّبيل ( 7 ) از اهل البيت ( 8 ) - عليهم السّلام ( 9 ) - و هيچ كس را در آن حقّى نيست ، لقوله تعالى : ما أَفاءَ اللَّه عَلى رَسُولِه مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلَّه وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ( 10 ) . . . ، [ و دليل بر صحّت مذهب ما در اين باب آن است كه اين « لام » هاى تعريف است ، * ( وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ ) * ] ( 11 ) ، بدل اضافت است ، كانّه قال : و ليتاماهم و مساكينهم 1 » و ابناء سبيلهم ، براى آن كه [ به اتفاق ] ( 13 ) ،
هامش
( 1 ) . مل ، آن : ندارد .
( 2 ) . سورهء حشر ( 59 ) آيه 7 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل : كردند .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مل و مج
( 6 ) . مل : اوليتر كه دارد ، مج : اوليتر دارد ، لب : كه بر او آرد .
( 7 ) . آج ، لب ، ابن السّبيل .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها رسول .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آو : عليه السلام .
( 10 ) . سوره حشر ( 59 ) آيهء 7 .
( 13 - 11 ) . اساس : ندارد ، از آو ، افزوده شد .
( 12 ) . آو ، آن : و لمساكينهم .