فينجوا العالم منها بعلمه ] ( 1 )
فتنه بيايد و بندگان خداى را نيست ( 2 ) كند ، عالم از آن به علم نجات يابد ، * ( وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّه شَدِيدُ الْعِقابِ ) * و بدانى كه خداى سخت عقوبت است .
* ( وَاذْكُرُوا إِذْ أَنْتُمْ قَلِيلٌ مُسْتَضْعَفُونَ فِي الأَرْضِ ) * حق تعالى به اين آيت خطاب كرد با مهاجر ، گفت : ياد كنيد چون شما در زمين مكّه اندك عدد بوديد و ضعيف قوّت بوديد در ابتداى اسلام ، * ( تَخافُونَ ) * مىترسيد ( 3 ) از آن كه مردمان در ربايند » شما را ، يعنى اهل پارس و روم ، * ( فَآواكُمْ ) * شما را با مدينه برد ، * ( وَأَيَّدَكُمْ بِنَصْرِه ) * و دست شما قوى بكرد به نصرت و فتح كه داد شما را روز بدر و مدد فريشتگان ، * ( وَرَزَقَكُمْ ) * و روزى داد شما را از روزيهاى حلال پاكيزه ، و آن غنيمت است كه شما را حلال كرد كه پيش از شما حلال نبود امّتان ديگر را ، و اين براى آن كرد تا شما شاكر نعمت او باشيد . قتاده گفت : مراد جمله عرب است كه پيش از آمدن رسول - عليه السّلام - از همه جهان ذليلتر بودند و به شكم گرسنهتر و به تن برهنهتر و به زندگانى شقىتر و به ديانت گمتر ( 5 ) تر تا زنده بودند با شقاوت و شدّت بودند و چون بمردند مستحقّ دوزخ بودند ، موقوف بودند بر دو دشمن سخت : پارسيان و روميان ، خورده همه جهان بودند و در همه زمين ايشان را چيزى نبود كه كسى را بر ايشان به آن حسد آمدى ، و در همه زمين از ايشان ذليلتر كسى نبود تا خداى تعالى رسول [ را ] ( 6 ) بفرستاد و اسلام ظاهر كرد ، به دو ممكّن شدند و محترم و فراخ روزى و پادشاه و مسلَّط بر مردمان ، بر چنين حال شكر بايد كردن كه اين براى آن كرد تا شكر كنيد .
* ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَخُونُوا اللَّه وَالرَّسُولَ ) * خداى تعالى ، به اين آيت خطاب كرد با مؤمنان و بگفت : اى گرويدگان ! با خداى و پيغامبر خيانت مكنيد . عطاء بن ابى رباح گفت از جابر بن عبد اللَّه الانصارىّ كه گفت : سبب نزول آيت آن بود [ 30 - پ ] كه ، جبريل آمد و رسول را خبر داد كه : ابو سفيان فلان جاى فرود آمد با جماعتى مشركان . و ساز بكنيد و خبر پوشيده داريد و ناگاه به سر ايشان شويد . يكى از جمله منافقان نامهاى نوشت و خبر داد ابو سفيان را از آمدن مسلمانان ، و گفت : بر حذر
هامش
( 3 - 1 ) . آج ، مىترسيدى .
( 2 ) . همه نسخه بدلها : پست .
( 4 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مج و مل : دريابند .
( 6 - 5 ) . آو : گمراهتر .