كه با آن ايمن باشند از منع حق كردن از اداء . * ( وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ ) * ، در او دو قول است يكى آن كه : تعلمونها امانة و شما دانى كه آن امانت است ، و دوم آن كه : شما دانى كه عقاب آن چه باشد ، بخلاف آنان كه ندانند .
وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَأَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ ، يعنى آن مالها و فرزندان كه بنزديك بنى قريظه است . گفت : بدانى كه آن مالها و فرزندان فتنه و بلاى شماست ، و بر اين قول آيت مخصوص باشد به ابو لبابه و ممتنع نباشد كه آيت در حقّ او آمده باشد و ديگران داخل باشند در آن حكم و مراد به آن خطاب . و بيان كرديم كه : « فتنه » ، اصل او ، اختبار و امتحان باشد . و مورد و معنى آيت آن است كه : زنهار تا به مال و فرزندان مفتون نشوى كه آن سبب فتنه شماست ! و در اين منگرى و آن ياد كنى كه بنزديك خداى تعالى مزدى عظيم هست و ثوابى جزيل ، آن را كه متابعت حق كند در اين باب و مخالفت هوا .
* ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، حق تعالى گفت ، در اين آيت : اى گرويدگان ! اگر از خداى بترسى و از معاصى او اجتناب كنى و از خيانت دور باشى ، * ( يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً ) * ، خداى تعالى شما را [ فرقانى ] ( 1 ) و مفارقتى كند . مجاهد گفت : مخرجا في الدّنيا و الاخرة ، اى مخلصا خداى شما را در دنيا و آخرت خلاص و رستگارى دهد . ابن زيد و ابن اسحاق گفتند : هدايت دهد شما را در دلهايتان كه به آن فرق كنى ميان حقّ و باطل . سدّى گفت : نجات و رستگارى دهد شما را . فرّاء گفت :
فتحا و نصرا شما را فتح و نصرت دهد ، كقوله ( 2 ) : يوم الفرقان ، اى يوم بدر و هو يوم الفتح و الظَّفر . جبّائى گفت : فرقى كند ميان شما و دشمنان شما در ظاهر و در حكم به نصرت شما و خذلان ايشان به اعزاز شما و اذلال ايشان به ثواب شما و عقاب ايشان .
و « فرقان » مصدر باشد ، كالسّبحان و الغفران و الرّجحان . * ( وَيُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ ) * و سيّئات شما مكفّر كند و آن تقوى و پرهيزكارى به كفّارت گناهان شما كند ، * ( وَيَغْفِرْ لَكُمْ ) * و بيامرزد شما را ، و خداى تعالى خداوند فضل و نعمت عظيم است .
* ( وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * و ياد كن اى محمّد چون مكر كردند به تو كافران . و المكر الفتل الى جهة الشّر في خفية مكر كسى را با جهت شر پيختن
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد از آو ، افزوده شد .
( 2 ) . همه نسخه بدلها ، بجز مج : لقوله .