ديه ( 1 ) كه بر كنار دريا بود ، يعنى احوال مردمان آن ده ( 2 ) كما قال : وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ ( 3 ) ، نبينى ( 4 ) كه گفت : * ( إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ ) * ، چون روز شنبه تعدّى مىكردند . مفسّران خلاف كردند در نام آن شهر . عكرمه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه آن شهر « ايله » ( 5 ) بود از ميان مدين بود و طور .
علىّ بن طلحه گفت از عبد اللَّه عبّاس كه : آن شهرى بود ميان مصر و مدين بر كنار دريا ، آن را « ايله » ( 6 ) گفتند . ابن زيد گفت : آن ديه ( 7 ) را معىّ ( 8 ) گفتند ميان مدين و عينونا ( 9 ) . و زهرىّ گفت : شهر طبريّه بود . * ( إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ ) * ، چون تعدّى كردند در شنبه و از فرمان خداى تعالى تجاوز كردند و ابن نهيك ( 10 ) در شاذّ خواند : « إذ يعدّون » به ضمّ [ يا ] ( 11 ) و كسر « عين » و تثقيل « دال » من الاعداد ، يعنى چون [ 207 - ر ] آلت مىساختند ( 12 ) مىنهادند ماهى گرفتن را ( 13 ) در روز شنبه ( 14 ) . ابن السّميقع در شاذّ خواند : « فى الأسبات » على الجمع ، در روزهاى شنبه .
* ( إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتانُهُمْ ) * ، چون آمد به ايشان ماهيانشان . « حيتان » ( 15 ) جمع حوت باشد و اصل در حوت ماهى بزرگ باشد ، آنگه عام شد تا جمله ماهى را « حوت » و « نون » خواندند . * ( يَوْمَ سَبْتِهِمْ ) * ، نصب او بر ظرف است ، * ( شُرَّعاً ) * ، أى ظاهرة على الماء ، بر سر آب ظاهر . و نصب [ او ] ( 16 ) بر حال است [ و ] ( 17 ) ضحّاك گفت : شرّعا ، أى متتابعة ، پياپى . * ( وَيَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ ) * ، و آن روز كه شنبه نكردندى نيامدندى ( 18 ) ، يقال :
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، لت : ده .
( 2 ) . وز : اين ديه .
( 3 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 82 .
( 4 ) . مج ، وز ، مل ، آج ، لب ، لت : نه بينى .
( 5 ) . مج ، وز ، لت : ايكه .
( 6 ) . مل : ايله .
( 7 ) . مل : ده .
( 8 ) . مج ، وز ، مل ، آج ، لب : معنى .
( 9 ) . اساس : عيونا ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 10 ) . مج ، وز ، مل ، لت : ابو نهيك .
( 17 - 16 - 11 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 12 ) . مج ، وز ، لت : مىبچاردند .
( 13 ) . لت في السّبت .
( 14 ) . مج ، وز في السّبت در روز شنبه .
( 15 ) . مج ، وز ، مل ، لت : ندارد .
( 18 ) . اساس : بيامدندى ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .