برگرفت بر حسب عادت آن كه دو برادر چهل روز يكديگر را نديده باشند .
و قول آنان كه حمل اين بر آن كردند كه او سر و محاسن هارون [ بگرفت ] ( 1 ) از سر غضب بر وجه استخفاف درست نيست ، براى آن كه اين فعل سفيهان و بىخردان باشد و موسى - عليه السّلام - دانست كه هارون را در آن جرمى نيست .
امّا قوله في سورة طه : تَأْخُذْ بِلِحْيَتِي وَلا بِرَأْسِي ( 2 ) ، چون آن جا رسيم گفته شود - ان شاء اللَّه . آنچه در اين آيت هست هم اين است كه سر برادر بگرفت و او را در خود كشيد ، و اين بر تعظيم و معانقه حمل كردن اولى ( 3 ) باشد از آن كه بر استخفاف و اهانت و جفا ، چه به ( 4 ) پيغامبران ( 5 ) خداى اين لايق بود ( 6 ) دون آن ، و او را بپرسيد و گفت : برادر ! ( 7 ) به اين قوم جهّال چه كردى و چون بودى ؟ گفت : يا ابن امّ ( 8 ) ، اى پسر مادر من ! يعنى اى برادر من .
حمزه و كسائى و أبو بكر و ابن عامر خواندند : « يا بن امّ » به كسر « ميم » ، و باقى قرّاء خواندند : « يا بن امّ » به فتح « ميم » . [ 199 - ر ] آن كه به كسر خواند ، گفت : [ اصل او ] ( 9 ) يا بن امّي بوده است ، « يا » بيفگند و اكتفا كرد به كسره از او . و آن كه به فتح خواند ، « يا » را بدل كرد به « الف » براى آن كه اين نداست ( 10 ) بر وجه استغاثت ، و لغت بعضى عرب آن است كه : ايشان از « يا » ى اضافت « الف » بدل كنند گويند : يا غلاما و يا أخا ، بمعنى ( 11 ) يا غلامي و يا أخي ، و على هذا قوله : يا وَيْلَتى أَ عَجَزْتُ ( 12 ) و : يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ ( 13 ) ، و قال :
هامش
( 9 - 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 2 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 94 .
( 3 ) . مج ، وز ، مل ، لت : اوليتر .
( 4 ) . بم ، آف : بر ، آن : از ، آج ، لب : ندارد .
( 5 ) . آج ، لب را .
( 6 ) . آج ، لب : نباشد .
( 7 ) . مج : برادر را ، مل : اى برادر .
( 8 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، ضبط قرآن مجيد : قال ابن امّ .
( 10 ) . مج : ندايست ، وز : نداى است ، لت : ندايى است .
( 11 ) . اساس : يعنى ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 12 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 31 .
( 13 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 56 .