و مىكنند و خداى تعالى حكايت كرد از جهودان : و يكتمون ( 1 ) الْحَقَّ وَهُمْ يَعْلَمُونَ ( 2 ) .
* ( ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا ) * ، « ذلك » محتمل است كه اشارت باشد بأحد شيئين ، امّا به صرف چنانستى كه ( 3 ) حق تعالى گفت : من اين صرف براى آن كردم كه ايشان آيات مرا تكذيب كردند و به دروغ داشتند ، يعنى آن بر سبيل عقوبت كردم با ايشان [ 197 - پ ] .
و آنگه صرف محمول بر خذلان و حرمان كرد ( 4 ) من زيادة الالطاف عقوبة لهم على الكفر المتقدّم . دگر آن كه اشارت باشد به اتّخاذ « سبيل غىّ » و ترك اتّخاذ سبيل رشد . آنگه باز نمود كه : سبب آن كه ايشان [ ره حق نمىپرسند و آن را راه خود نمىگيرند و ره باطل و غىّ و ضلالت مىروند ، و آن را راه خود مىگيرند آن است كه ايشان ] ( 5 ) به آيات من مكذّباند و دروغ مىدارند .
اگر گويند : چون مراد به آيات معجزات و دلايل باشد ، تكذيب در او نشود كه حقيقت ( 6 ) تكذيب در اخبار باشد ، گوييم از اين دو جواب است : يكى آن كه تكذيب گويند در مذاهب و اعتقادات ، نبينى كه گويند : فلان يكذّب ( 7 ) بكذا اذا كان يعتقد بطلانه ، و حقيقت او آن باشد كه كأنّ قائلا و مخبرا اخبره بذلك و بأنّه حقّ فكذّبه .
و دگر آن كه : روا باشد كه آيات محمول باشد على الكتب المنزلة ، و در آن جا اخبار باشد از گزشته » و آينده و تكذيب بر جاى خود باشد . * ( وَكانُوا عَنْها غافِلِينَ ) * ، و ايشان از آن غافل بودند .
هامش
( 1 ) . كذا : در اساس و همهء نسخهء بدلها ، ضبط قرآن مجيد : ليكتمون .
( 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 146 .
( 3 ) . اساس : چنان نستى كه ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 4 ) . مج ، وز ، مل : صرف محمول بود على الخذلان و الحرمان .
( 5 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد .
( 6 ) . اساس : صفت ، با توجّه به مج ، وز تصحيح شد .
( 7 ) . مج ، وز : تكذيب ، مل : مكذّب .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : گذشته .