كبيره روا ندارند ( 1 ) ، و توبه عقيب اين معنى محمول نبود ( 2 ) الَّا بر [ او ] ( 3 ) دون ساير معاصى ، پس به هر حال يا كبيره باشد اين سؤال [ رؤيت ] ( 4 ) يا صغيره تا توبه از او درست آيد . و بنزديك ايشان و بنزديك ما از فعلى بود كه ترك آن اوليتر بود ، و آنچه از باب اعتقاد و ديانت باشد باتّفاق به خلاف اين باشد و توبه از او كفر بود .
دليل ديگر از اين آيت قوله : * ( وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ ) * ، و من اوّل مؤمنانم . تفسير چنين ( 5 ) دادند عامّهء مفسّران ( 6 ) اين را از عبد اللَّه عبّاس و حسن بصرى و قتاده و مجاهد و ابن زيد و غيرهم كه : من اوّل مؤمنانم از قوم خود به آن كه هيچ خلق ( 7 ) تو را نخواهد ديد [ ن ] ( 8 ) .
دليلى ديگر از اين قصّه گرفتن صاعقه آنان را كه رؤيت ، ايشان خواسته بودند بر حقيقت اگر آنان كه شاكّ بودند در جواز رؤيت سؤال كردند تا بدانند كه رؤيت بر او روا هست يا نه ( 9 ) مستحقّ آتش صاعقه شدند آنان كه در اعتقاد قاطع باشند بر آن كه او مدرك است به حاسّهء بصر ، همانا مستحقّ ثواب نباشند ( 10 ) . اين وجوهى است در استدلال از آيت بر آن كه خداى تعالى مدرك نيست به حاسّهء بصر .
جنيد را پرسيدند كه : چگونه گفت موسى من اوّل مؤمنانم و پيش ( 11 ) او مؤمنان بودند ؟ گفت : مرادش آن بود كه چو آن كس ( 12 ) كه سؤال رؤيت كرد من بودم و پيش از من كس نكرده بود ، اوّل كسى كه ايمان آورد بعد از سؤال و سماع
هامش
( 1 ) . اساس ، و همه نسخه بدلها بجز لت : دارند ، با توجه به لت تصحيح شد .
( 2 ) . آج ، لب و .
( 3 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد ، چاپ شعرانى ( 5 / 280 ) : الَّا بر سؤال رؤيت .
( 8 - 4 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 5 ) . مج ، وز ، مل : چنان .
( 6 ) . اساس كه ، با توجّه به مج ، وز ، مل زايد مىنمايد .
( 7 ) . مج ، وز ، خلقى .
( 9 ) . مل ، رؤيت رواهست بر او يا نيست .
( 10 ) . آن : همانا مستحق آتش دوزخ باشند .
( 11 ) . آج ، لب ، لت ، آن از .
( 12 ) . مج ، وز ، مل ، لت : چون اوّل كس ، آج ، لب : چو اوّل آن كس .