حفص خواند عن عاصم : « تلقف » بتخفيف من لقفت الشّىء القفه لقفا از بناى ثلاثى ، و باقى قرّاء بتشديد من التّلقّف بر وزن التّفعّل . و تلقّف و تلقّم و التقم و تلهّم به معنى ابتلع ( 1 ) باشد ، و آن ابتلاعى باشد به سرعت ، چنان كه شاعر گفت ( 2 ) :
انت عصا موسى الَّذي لم تزل
تلقف ما يأفكه السّاحر
و ديگرى گفت ( 3 ) :
اذا جاء موسى و القى العصا
فقد بطل السّحر و السّاحر
و گفتند : تلقّف ، اخذ چيزى باشد در هوا . و در آيت محذوفى هست ، و تقدير آن است [ كه ] ( 4 ) : فالقى عصاه فصارت ثعبانا . قوله : * ( تَلْقَفُ ما يَأْفِكُونَ ) * ( 5 ) ، و اين « إذا » مفاجات راست چنان كه شرحش برفت . و « افك » چيزى بگردانيدن باشد از وجه خويش ( 6 ) . و « افك » دروغ باشد ، فعل به معنى مفعول [ 182 - ر ] ، كالنّقض » و النّقض ، و به هر حال معنى آن است كه : ما يأفكون ( 8 ) فيه ، آنچه به آن افك كرده بودند و محلّ افك ايشان بود ، دون مصدر كه فعل ايشان بود كه آن عرض باشد و عرض را تلقّف صورت نبندد . پس به هر حال تقدير آن باشد كه : ما يأفكون فيه و بر اين محمول باشد ، قوله تعالى : وَاللَّه خَلَقَكُمْ وَما تَعْمَلُونَ ( 9 ) ، أى و ما تعلمون فيه من الخشب و الحديد و الحجارة الَّتي تتّخذونها ( 10 ) آلهة و اصناما ، كه هيچ روايت معنى ندهد جز چنين .
* ( فَوَقَعَ الْحَقُّ ) * ، حق حاصل آمد ، و اصل وقوع سقوط باشد ، كوقوع الطَّائر
هامش
( 1 ) . اساس ، بم : ابتاع ، آف : اتباع ، آج ، لب : ابتلاع ، با توجه به وز ، مل تصحيح شد .
( 3 - 2 ) . وز ، مل شعر .
( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجه به وز ، مل افزوده شد .
( 5 ) . اساس ، بم : يؤفكون ، با توجّه به نسخه بدلها و ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 6 ) . وز ، مل ، لت : خويشتن .
( 7 ) . اساس : النّقص ، با توجّه به وز ، مل تصحيح شد .
( 8 ) . اساس يوفكون ، با توجه به وز ، مل تصحيح شد .
( 9 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 96 .
( 10 ) . آج ، لت : تتّخذونها .