بودند . قتاده گفت [ شعيب را دو بار بفرستادند : يك بار به مدين و يك بار به اصحاب الأيكة . « أخاهم » ، برادرشان را من جهة النّسب ] ( 1 ) ، شعيب را و هو شعيب بن يوبب في قول قتاده ، و عطا گفت : هو شعيب بن يوبة بن مدين بن ابراهيم . محمّد بن اسحاق گفت : هو شعيب بن ميكيل بن يشجر بن مدين بن ابراهيم . محمّد بن اسحاق گفت : هو شعيب بن ميكيل بن يشجر بن مدين بن ابراهيم ، و نام او به سريانى يثروب بود ، و شعيب را خطيب الانبياء خواندند از فصاحت و نيكو ( 2 ) سخنى كه او را بود ، و بعضى اهل سير گفتند : شعيب نابينا بود ، [ 172 - ر ] از آن جا گفتند قوم او ( 3 ) : وَإِنَّا لَنَراكَ فِينا ضَعِيفاً ( 4 ) ، قيل : ضريرا .
و قوم او اصحاب الأيكة بودند ، و أيكه درخت بسيار باشد به هم در شده ( 5 ) چون بيشه ، و قوم شعيب كافر بودند و از خصال زشت ايشان آن بود كه سنگ كم داشتندى ( 6 ) و پيمانه كم داشتند ، و آنچه دادندى كم دادندى ، و خداى تعالى ايشان را رزقى و نعمتى فراخ داده بود . شعيب ايشان را گفت : اى ( 7 ) قوم شرك رها كنى » و خداى را پرستى و بدانى ( 9 ) كه شما را خدايى و معبودى باستحقاق نيست جز او .
* ( قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ ) * ، بيّنتى به شما آمد از خداى تعالى و حجّتى ، يعنى شعيب - عليه السّلام . * ( فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ ) * ، آنچه مىپيمايى ( 10 ) تمام پيمايى ( 11 ) ، و ترازو راست دارى ( 12 ) . و « ايفاء » تمام به دادن باشد ، و « كيل » تقدير ( 13 ) چيزى به مكيال تا مقدارش پيدا شود ، و « وزن » تقدير او باشد به ترازو تا كمّيّتش پيدا شود . * ( وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ ) * ، و چيزى كه به مردمان دهى ( 14 ) به كيل و ترازو كم مدهى ( 15 ) . و « بخس »
هامش
( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 2 ) . وز ، نيك ، آج ، لب : شيرين .
( 3 ) . آج ، لب را .
( 4 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 91 .
( 5 ) . مج ، وز ، لت : درهم پخته شده كه به اساس مرجّح مىنمايد .
( 6 ) . مج ، وز ، مل ، لت : داشتند .
( 7 ) . مج ، وز : يا .
( 8 ) . مج ، وز ، مل ، لت : رها كنيد .
( 9 ) . مج ، وز ، مل ، آج ، لب : پرستيد و بدانيد .
( 10 ) . مج ، وز ، مل : پيماييد .
( 11 ) . اأف ، آن : بپيماييد .
( 12 ) . مج ، وز ، مل : داريد .
( 13 ) . آج ، لب ، لت هر .
( 14 ) . مج ، وز ، آف : دهيد .
( 15 ) . مج ، وز ، مل ، آف : مدهيد .