اراك و سدر است به فلان ناحيه از حضرموت ؟ گفت : آرى يا امير المؤمنين ، و اللَّه كه تو وصفى مىكنى آن را وصف كسى كه ديده باشد . گفت : نديدهام ، و لكن شنيدهام . حضرمى ( 1 ) گفت : يا امير المؤمنين آن چه جايى است ؟ گفت : گور هود است - عليه السّلام .
عطاء بن السّائب روايت كرد از عبد الرّحمن بن سابط كه او گفت : ميان ركن و مقام و زمزم گور نود و نه پيغامبر نهاده است ، و گور هود شعيب و صالح و اسماعيل - عليهم السّلام - آن جاست . و در روايتى آمد كه : هر پيغامبرى كه قوم او را هلاك كردند به مكّه آمدى با آن كه بلاوهگر ( 2 ) با او بودندى و آن جا عبادت مىكردى تا با ( 3 ) پيش خداى شدى .
قوله : * ( وَإِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً ) * ، تقدير هم آن است كه در اوّل بود ، وَلَقَدْ أَرْسَلْنا إِلى ثَمُودَ أَخاهُمْ صالِحاً ( 4 ) ، و به ثمود فرستاديم برادرشان را صالح - يعنى در نسب - و هو ثمود بن عاثر بن ارم بن سام بن نوح ، و او برادر جدّش ( 5 ) بود . و مراد به ثمود در آيت قبيله است . ابو عمرو بن العلاء گفت : ثمود براى آن خواندند ايشان را كه ايشان را آب كم بود ، من الثّمد و هو الماء القليل ، قال النّابغة ( 6 ) :
الى حمام سراع وارد الثّمد
و مسكن ايشان ، در حجر ميان حجاز و شام تا به وادى القرى . و امّا نسب صالح : هو صالح بن عبيد بن آصف بن ( 7 ) ماشح بن عبيد بن جادر بن ثمود و « ثمود » را در او صرف و ترك صرف روا باشد ، ترك صرف چنان كه در اين آيت هست ، [ و صرف ] ( 8 ) كقوله تعالى : أَلا إِنَّ ثَمُودَ [ 166 - ر ] كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلا بُعْداً لِثَمُودَ ( 9 ) ، اوّل را
هامش
( 1 ) . آج : حضر موتى .
( 2 ) . مل ، وز ، مل : با آنان كه .
( 3 ) . مج ، وز ، بم او .
( 4 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 45 .
( 5 ) . مج ، وز : جديس ، لت : جديش .
( 6 ) . مج ، وز شعر .
( 7 ) . مج ، وز ، لت : آسف بن .
( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 9 ) . سورهء هود ( 11 ) آيي 68 .