و كافران را چه پاداشت ( 1 ) خواهد دادن ، از اين روى نصيحت مىكنم شما را و ترغيب مىكنم به ايمان و طاعت و تحذير مىكنم از كفر و معصيت .
* ( أَ وَعَجِبْتُمْ ) * ، صورت اين كلام استفهام است و معنى تقريع و ملامت ، گفت :
عجب مىدارى ( 2 ) شما كه مردى هم از شما به شما آيد و ذكرى و وعظى به شما آرد ! رمّانى گفت : تعجّب ، تغيير نفس باشد به چيزى كه سببش پوشيده باشد و از عادت خارج بود ، و « ذكر » حضور المعنى للنّفس باشد ، و « على » براى آن گفت كه « جاء » متضمّن است به معنى انزل ، يعنى چه جاى تعجّب و انكار است از آن كه خداى ذكرى و بيانى و نوعى از اوامر و نواهى و شرايع كه مصالح مكلَّفان به آن متعلَّق باشد فرو فرستد بر مردى كه هم از شما باشد ، يعنى آدمى باشد و فرشته نباشد و از شهر و نسب شما باشد ( 3 ) ، غريب نباشد و غرض او آن باشد ( 4 ) تا شما را به آن بترساند . و انذار ، اعلام با تخويف باشد ، و تا شما از معاصى او بپرخيزى ( 5 ) و اجتناب كنى » و تا باشد كه بر شما رحمت كنند ( 7 ) .
و در آيت دليل است بر بطلان قول مجبّره كه گفتند : خداى تعالى از كافر كفر و معصيت مىخواهد و از ايشان ايمان و تقوا نمىخواهد . و خداى گفت :
غرض من به فرستادن نوح آن است تا قوم او به انذار او متّقى شوند و از كفر و معاصى بپرهيزند ( 8 ) ، من بر ايشان رحمت كنم .
* ( فَكَذَّبُوه ) * ، اين خبر است [ 162 - پ ] كه خداى تعالى از قوم نوح مىدهد كه ايشان نوح را تكذيب كردند و به دروغ داشتند ، و چندان كه او دعوت بيش كرد ايشان بيش رميدند ( 9 ) . چون هيچ سود نداشت وعظ و دعوت او ايشان را ، ما برهانيديم
هامش
( 1 ) . آف : پاداش .
( 2 ) . وز ، مل ، آف : مىداريد .
( 3 ) . مل و .
( 4 ) . آج ، لب كه .
( 5 ) . آن : پرهيزى ، وز ، مل : بپرهيزيد ، آج ، لب ، آف : پرخيزيد .
( 6 ) . وز ، مل ، آج ، لب : كنيد .
( 7 ) . وز ، آف ، لت : كنم .
( 8 ) . آج ، لب ، بم : به پرهيزند و .
( 9 ) . مل : مىرميدند .