سلمان ( 1 ) و أبو ذرّ و مقداد و خبّاب ، و اين ضعفا آنان هستند كه شما سوگند خوردى ( 2 ) كه خداى رحمت با ايشان نرساند ، و اين آيت دليل مىكند [ بر آن ] ( 3 ) كه اصحاب اعراف خداوندان مراتب و منازل رفيعه باشند از پيغامبران و امامان كه از سر دلال و وثاقت به پايه [ و ] ( 4 ) قدر خود اين توانند گفتن ، و الَّا آن اقوال مختلف كه حكايت كرده شد ايشان را از كار خود و فروماندگى و خوف چندان بود كه پرواى آن ندارند كه بر كافران تهكّم كنند و از سر بطر ( 5 ) سخريّت كنند ، و از همهء اقوال آن خبر كه از صادق ( 6 ) - عليه السّلام - روايت كرديم بهتر است براى مطابقت آن ظواهر آيات كه مقدّم و مؤخّر اين آيت است ، و آنگه خبر عبد اللَّه عبّاس در حمزه و جعفر و امير المؤمنين [ على ] ( 7 ) براى آن كه حق تعالى به لفظ « رجال » ( 8 ) گفت و در دگر آيت هم ايشان را به اين لفظ خواند في قوله : مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّه عَلَيْه فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَه ( 9 ) ، يعنى عبيدة بن الحارث و حمزة بن عبد [ المطَّلب ] ( 10 ) و جعفر بن أبى طالب . وَمِنْهُمْ مَنْ يَنْتَظِرُ ( 11 ) ، عليّ بن أبي طالب - عليه السّلام .
و بعضى دگر گفتند : كلام خداست مبتدأ نه حكايت ، و قول اوّل درستتر است و قول بيشتر مفسّران آن است . * ( ادْخُلُوا الْجَنَّةَ ) * ، بر قول اوّل هم كلام اصحاب اعراف است ، و در كلام قول مضمر است و تقدير آن است كه : يقولون للمستضعفين ، گويند آن ضعفا را كه اشارت « أ هؤلاء » به ايشان است بر رغم آن جبابرهء دوزخيان كه در بهشت شوى كه ( 12 ) بر شما خوفى ( 13 ) و اندوهى نيست ، و بر قولى ديگر كلام
هامش
( 1 ) . اساس ، مل ، آج ، لب ، آف ، آن : مسلمانان ، با توجه به مج ، وز تصحيح شد .
( 2 ) . مج ، وز ، مل ، آج ، لب : خورديد .
( 10 - 4 - 3 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 5 ) . مج ، وز و .
( 6 ) . مل : از حضرت امام جعفر صادق .
( 7 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد ، آج ، لب عليه السّلام .
( 8 ) . اساس ، بم ، لت : حال ، با توجه به مج ، وز تصحيح شد .
( 11 - 9 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 23 .
( 12 ) . مج ، وز ، مل : شويد كه .
( 13 ) . مج ، وز و ترسى .