كرده است ، تحريم منع و حرمان نه تحريم عبادت . و اهل بهشت را با نيك مردى و لطافت طبع دلشان بر كافران نرم نشود از آن جا كه خداى تعالى در طبع ايشان مركوز بكرده است ( 1 ) دوستى دوستان خود و دشمنى از دشمنان خود أبو الجوزاء گفت عبد اللَّه عبّاس را پرسيدم كه : كدام صدقه فاضلتر است ؟ گفت : شربت آب به تشنه دادن . گفتم : از كجا ؟ گفت : نبينى كه اهل دوزخ چون درمانند ( 2 ) از نعيمهاى بهشت ، اوّل آب مىخواهند و اين نعمتى است كه خداى تعالى كرده است كه قدر آن بيشتر مردم ندانند تا از او ( 3 ) باز نمانند ! و يك قول در اين آيت آن است : ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ( 4 ) ، قيل : عن النّعيم ( 5 ) ، قيل : عن الماء البارد ، يعنى از آب سرد پرسند ايشان را تا شكر آن گزاردند ( 6 ) يا نه ، از آن جا گفت امير المؤمنين على - عليه السّلام - آن كس را كه او را پرسيد : ما طعم الماء ؟ قال طعم الحياة ، پرسيد كه : آب چه طعم دارد ؟ گفت : طعم زندگانى دارد ، [ و نيز طبع زندگانى دارد ] ( 7 ) ( عند من اثبت الطبع ) .
آنگه وصف كرد آنان را كه كافرانند و در دوزخ گرفتاراند ، گفت : آن كافرانى كه دين خود را فسوس و بازى گرفته باشند . و « الَّذين » در محلّ جرّ است على صفة الكافرين ، و شايد كه محلّ او رفع باشد بر ابتدا . و قوله : * ( فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ ) * ( 8 ) ، جملهاى باشد در جاى خبر ( 9 ) . و فرق ميان « لهو » و « لعب » آن است كه لهو بازى جوانان باشد از نشاط و ملاهى و معازف و تعاطى آن ، و لعب بازى كودكان باشد ، هر دو هزل بود ، گويند : طعام و شراب بهشت نشايد كافرانى را كه دين خداى به بازى گرفته باشند و لهو و هزل و زندگانى دنيا ايشان را مغرور كرده باشد و فريفته . * ( فَالْيَوْمَ نَنْساهُمْ ) * ، امروز فراموش كنيم ايشان را از ثواب چنان كه [ ايشان ] ( 10 ) اين روز را ( 11 )
هامش
( 1 ) . مج ، وز ، لب : نكرده است .
( 2 ) . مج ، وز ، لت : درمىمانند .
( 3 ) . آج ، لب : از آن .
( 5 - 4 ) . سورهء تكاثر ( 102 ) آيهء 8 .
( 6 ) . مج ، وز : آن كردند ، مل : آن كردهايد .
( 10 - 7 ) . اساس : ندارد ، با توجه به مج ، وز افزوده شد .
( 8 ) . بم امروز فراموش كنيم ايشان را از ثواب چنان كه .
( 9 ) . اساس : جزا ، با توجه به مج ، وز تصحيح شد .
( 11 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، لت : ندارد .