حكم قاضى ( 1 ) باشد .
* ( وَكَذلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ ) * ، و ظالمان را همچنين ( 2 ) جزا دهيم ، و مراد به ظالم هم كافر است من قوله : إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ( 3 ) . و اصحاب وعيد را به اين ( 4 ) تمسّك نيست براى آن كه باتّفاق ما و ايشان تخصيص عموم قرآن به ادلَّهء عقل و آيات قرآن روا باشد ، و ادلَّهء عقل و آيات ارجاء مخصّص اين آيت است و مانند اين .
* ( وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ ) * ، حق تعالى چون ذكر كافران و مكذّبان بگفت و آنچه جزا و سزاى ايشان است ، در عقب آن ذكر صالحان و مؤمنان گفت و آنچه ثواب ايشان است تا جمع كرده باشد هر دو لطف مكلَّف را به طرفى التّرغيب و التّرهيب ، تا به ايمان و طاعت نزديكتر باشد ، گفت : آنان كه بگروند و عمل صالح كنند . اين آيت و هر چه مانند اين است دليل مىكند بر آن كه عمل صالح از ايمان نباشد و الَّا عطف الشّىء على نفسه باشد ، بمثابت قوله : « امنوا » و « امنوا » . و خبر * ( وَالَّذِينَ آمَنُوا ) * ، آن جمله است كه : * ( أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ ) * است . و قوله : * ( لا نُكَلِّفُ ) * ( 5 ) * ( نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) * ، حشوى است در ميان مبتدا و خبر افتاده براى بيان عدل را تا مكلَّف استصعاب ايمان نكند ( 6 ) و گمان نبرد ( 7 ) كه آن تكليفى است كه او به آن ( 8 ) بر نيايد ، گفت : ما تكليف نكنيم هيچ نفسى را الَّا ( 9 ) آنچه وسع و طاقت و امكان و توانايى او باشد . و اگر انديشه كنند ، خداى تعالى به قدر طاقت تكليف نكرده است ما را از فضل و كرم خود ، بل دون طاقت و كم ( 10 ) از
هامش
( 1 ) . چاپ شعرانى : قاض .
( 2 ) . مج ، مل : همچنين .
( 3 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 13 .
( 4 ) . مج ، وز ، مل آيت .
( 5 ) . اساس ، مل ، آج ، لب ، بم ، آف ، آن : يكلَّف ، مج ، وز : تكلَّف ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد تصحيح شد .
( 6 ) . مج ، وز : بكند .
( 7 ) . آف : برد .
( 8 ) . آف : با او .
( 9 ) . مج ، وز : نفس و الَّا .
( 10 ) . مج ، وز ، لت : كمتر .