نمايد و در آن انديشه نكند و به آن استدلال نكند ! اگر گويند : چگونه گفت كس از اين چنين مردم ( 1 ) ظالمتر نباشد و ما دانيم كه اگر قتل نفس و غصب مال به آن ضم كنند ظالمتر باشد ، جواب آن است كه گوييم ( 2 ) : اين بر طريق مبالغه است ، يعنى از هر ظلمى كه در جهان هست كفر بتر ( 3 ) باشد و كافر ظالمتر باشد ، چنان كه گفت : إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ ( 4 ) ، آنگه گفت : * ( سَنَجْزِي ) * ( 5 ) ، پاداشت ( 6 ) دهيم آنان را كه از آيات ما اعراض كنند به بتر عذابى به آن عدول و اعراض كه كرده باشند . اگر گويند :
چون بر قاعدهء شما آن است كه اين كه كرد با اين گروه براى قطع عذر كرد تا ايشان را حجّت نباشد بر خداى ، پس آنان كه پيش اينان بودند كه كتاب به ايشان نرسيد و ايشان رسول را در نيافتند ، عذر ايشان مقطوع نباشد و ايشان را بر خداى حجّت بود ، گوييم : خلاف اين است براى آن كه ايشان را ادلَّه باشد و الطاف در معلوم خدا كه با ايشان ( 7 ) كرده بود كه قايم باشد مقام اين را از ادلَّهء عقل و كتب پيغامبران ( 8 ) پيشين و شرع ايشان ، و اينان را نيز اگر خداى تعالى صلاح در آن شناختى كه بر شرع پيغامبران ( 9 ) مقدّم رها كند مستغنى بودندى در باب لطف از اين كتاب و لكن چون خداى تعالى دانست كه مصلحت اين مكلَّفان مختلف شد به اختلاف اوقات و اشخاص ، اينان را كتابى دگر داد و بيانى نو كرد [ 127 - پ ] و اگر در حقّ ايشان دانستى كه اين يا مثل اين مصلحت است ، هم نفرمودى .
چون نكرد دانستيم كه مصلحت ايشان نبود .
هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ تَأْتِيَهُمُ الْمَلائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ رَبُّكَ أَوْ يَأْتِيَ بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ يَوْمَ يَأْتِي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إِيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ كَسَبَتْ فِي إِيمانِها خَيْراً قُلِ انْتَظِرُوا إِنَّا مُنْتَظِرُونَ ‹ 158 › إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكانُوا شِيَعاً لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّما أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّه ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَفْعَلُونَ ‹ 159 › مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَه عَشْرُ أَمْثالِها وَمَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ ‹ 160 › قُلْ إِنَّنِي هَدانِي رَبِّي إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ دِيناً قِيَماً مِلَّةَ إِبْراهِيمَ حَنِيفاً وَما كانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ‹ 161 › قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيايَ وَمَماتِي لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ‹ 162 ›
لا شَرِيكَ لَه وَبِذلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُسْلِمِينَ ‹ 163 › قُلْ أَ غَيْرَ اللَّه أَبْغِي رَبًّا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيْءٍ وَلا تَكْسِبُ كُلُّ نَفْسٍ إِلَّا عَلَيْها وَلا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى ثُمَّ إِلى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فِيه تَخْتَلِفُونَ ‹ 164 › وَهُوَ الَّذِي جَعَلَكُمْ خَلائِفَ الأَرْضِ وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُمْ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ وَإِنَّه لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ‹ 165 ›
هامش
( 1 ) . آج ، لب : از ين مردم .
( 2 ) . آج ، لب ، بم : گويم .
( 3 ) . وز : كفرتر .
( 4 ) . سورهء لقمان ( 31 ) آيهء 13 .
( 5 ) . مج ، وز ، مل ، لت ما .
( 6 ) . مل ، آف : پاداش .
( 7 ) . مج ، وز ، مل ، لب : بايشان .
( 9 - 8 ) . مل ، آج ، لب ، آف ، لت : پيغمبران .