* ( وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ) * .
مجاهد گفت : بهايماند كه عصاة بنى آدم را لعنت كنند ، چون قحطى پديد آيد گويند : به شوم ( 1 ) گناه شماست كه باران از ما باز گرفتند .
و قوله : * ( إِلَّا الَّذِينَ تابُوا ) * ، مگر آنان را كه ( 2 ) توبه كنند . حق تعالى چون وعيد به غايت رسانيد ، پوشندگان و پنهان كنندگان را خواست تا يكبارگى نوميد نشوند و بدانند كه ايشان را طريقى هست به خلاص خود متمكّناند در سراى تكليف از آن كه خويشتن برهانند ، گفت : اين همه هست مگر آنان را كه توبه كنند از گناه مقدّم ، يعنى كتمان صفت رسول - عليه السّلام . و حملش كردن بر عموم از كفر و جمله گناهان اوليتر باشد .
و بيان كرديم كه : « توبه » پشيمانى باشد بر گذشته و عزم در آينده بر آن كه مثل آن نكند ( 3 ) . * ( وَأَصْلَحُوا ) * ، و عمل خويش سره باز كنند فيما بينهم و بين ربّهم ، كارى كه از ميان ايشان و خداى باشد با صلاح آرند .
اصمّ گفت : آن خواست كه اصلاح كنند به علم آنچه افساد كرده باشند به جهل . * ( وَبَيَّنُوا ) * ، و بيان كنند آنچه كتمان كرده باشند از صفت رسول - عليه السّلام - و آيت رجم .
محمّد جرير گفت : « بيّنوا » ، يعنى توبه اظهار كنند به اخلاص عمل تا آنان كه ايشان را بر ( 4 ) كفر و عمل باطل ديده باشند ، ايشان را بر ايمان و عمل صالح ببينند ( 5 ) .
* ( فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ ) * ، من توبهء ايشان قبول كنم ، يقال : تاب العبد الى اللَّه و تاب اللَّه على العبد . * ( وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) * ، بيان اين كرده شد پيش از اين .
آنگاه حكم آنان گفت كه اصرار كنند و توبه نكنند : * ( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَماتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ ) * ، « واو » اوّل عطف است ، و دوم ( 6 ) حال ، گفت : آنان كه بر كفر مقام كنند تا بميرند ، * ( أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّه ) * ، ايشان آنان باشند كه لعنت خداى بر ايشان باشد ، و لعنت فريشتگان و لعنت مردمان جمله .
هامش
( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : شومى .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر ايمان آورند و .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : نكنند .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج ، وز : ندارد .
( 5 ) . اساس : نه بينند / نبينند .
( 6 ) . مب : دويم .