و چند صحابى روايت كردند اين اخبار ، چون انس و ابو هريره و جابر و عبد الله مسعود كه ، رسول - عليه السّلام - گفت :
من سئل عن علم يعلمه فكتمه الجم يوم القيامة بلجام من نار ،
و به دگر روايت :
جىء به يوم القيامة ملجما بلجام من نار ،
و به دگر روايت :
لقى اللَّه يوم القيامة ملجما بلجام من نار ،
و بر جمله معنى آن كه : هر كس كه او علمى داند و او را ( 1 ) از آن بپرسند پنهان كند ، فرداى قيامت لگامى بيارند از آتش بر دهن او كرده .
و عبد اللَّه عبّاس روايت كند از رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله - كه او گفت : علماى اين امّت دو مرداند : يكى آن كه خداى - جلّ جلاله - او را علمى داده باشد ، او بر مردمان بذل كند و بخل نكند به آن و بر آن طمعى نستاند و به بهاى اندك نفروشد ، او آن باشد كه براى او ماهيان دريا و مرغان هوا و دوابّ زمين استغفار كنند ، و كرام الكاتبين همچونين ، و با پيش خداى شود سيّد و شريف .
و ديگر مردى باشد كه : خداى تعالى او را علمى دهد و به آن علم بخل كند بر بندگان خداى ، و بر آن طمعى بستاند و آن به بهاى بفروشد ، فرداى قيامت او را بيارند لگامى از آتش بر سر او كرده بر مجمع قيامت ، و فريشته اى بر او [ 184 - ر ] ندا مىكند ( 2 ) : اين فلان است پسر فلان ، خداى او را علمى داد در دنيا و بر بندگان خداى بخل كرد و بر آن طمع گرفت و به بها بفروخت ، او را همچونين معذّب مىدارند تا خداى تعالى از حساب خلقان بپردازد .
اين اخبار جمله دليل مىكند كه آيت بر عموم است ، و هر كسى كه چيزى از علم دين پنهان كند داخل است تحت اين آيت ، و آياتى كه مثل اين است در اين سورت و سورت آل عمران .
و « كتمان » ، ترك اظهار چيزى باشد با حاجت به آن ، قوله . « البيّنات » در عموم او داخل باشد ، هر چه خداى تعالى فرستاد از كتابها و وحى به پيغامبران بيرون كتاب . و قوله : * ( وَالْهُدى ) * ، جملهء ادلَّه و بيان از ادلَّه عقلى و شرعى داخل باشد در آن ، و اين از جملهء فروض بر كفايت است ، اعنى ( 3 ) اين بيان كردن و تمهيد و تقرير اين ادلَّه
هامش
( 1 ) . مج ، وز : ورا .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر كه .
( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : يعنى .