است ، من قوله : * ( وَلأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ ) * ، * ( كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ ) * ، تا تمام كنم نعمت خود بر شما چنان كه فرستادم در شما پيغامبرى هم از شما ، براى آن كه از ( 1 ) جملهء نعمتهاى خداى - جلّ جلاله - يكى بعثت انبياست .
قولى ديگر آن است كه : تعلَّق دارد بقوله : * ( وَلَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ ) * ، و معنى آن است كه : و لعلَّكم تهتدون بهدايتى ( 2 ) كما ارسلنا ، اى كما اهتديتم بارسالي فيكم رسولا منكم ، يعنى تا شما مهتدى شوى به هدايت من ، چنان كه مهتدى شدى به پيغامبر فرستادن من .
قولى ديگر آن است كه : تعلَّق دارد بما بعدها ( 3 ) من قوله : * ( فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ، ) * مرا ياد كنى تا شما را ياد كنم ، چنان كه فرستادم در ميان شما رسولى هم از شما ، يعنى از ( 4 ) جمله ياد كرد من شما را به رحمت آن است كه رسولى فرستادم به رحمت .
محمّد بن جرير گفت : ابراهيم - عليه السّلام - دو دعا كرد ، يكى آن كه رَبَّنا وَاجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ ( 5 ) . . . ، و يكى ديگر : رَبَّنا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ ( 6 ) . . . ، حق تعالى گفت : هر دو اجابت كردم ( 7 ) ، دعاى اوّل بقوله : * ( وَلأُتِمَّ نِعْمَتِي عَلَيْكُمْ ) * ( 8 ) * ( ) * ، و دوم بقوله : * ( كَما أَرْسَلْنا فِيكُمْ رَسُولًا مِنْكُمْ ) * .
ابو مسلم گفت : محمول است على قوله تعالى : وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً ( 9 ) . . . ، كما ارسلنا فيكم . و خطاب به « فيكم » و « منكم » با عرب است ، و مراد به رسول محمّد است - صلَّى اللَّه عليه و إله - و براى آن او را از ايشان فرستاد تا او را دانند و شناسند كه او من اكرمهم نسبا و اشرفهم بيتا ( 10 ) و اطهرهم نفسا و ابعدهم من الذّام ( 11 ) و العيب است ، چه اگر او را نشناختندى ، نفس ايشان ساكن نبودى به قبول قول او ، و گفتندى : ما خود چه دانيم كه اين كيست ! دعىّ ( 12 ) است يا نسبى دارد ، پاك
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : در .
( 2 ) . مج ، وز : بهذا النّبى .
( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر اى .
( 4 ) . مج ، وز : آن .
( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 128 .
( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 129 .
( 7 ) . همهء نسخه بدلها : كرد .
( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 150 .
( 9 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 143 .
( 10 ) . اساس : نبيّا ، با توجّه به مج و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد .
( 11 ) . مج ، وز : الذم ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : من الزّلَّة .
( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : داعى .