دانند و به قول پيغامبر ، براى آن كه حق تعالى باز نمود كه : من رسول را براى آن فرستادم تا شما را بياموزد آنچه شما ندانستى ، يعنى از شرعيّات ، كه به عقل نشايد دانستن . و ما آنچه در عقل مقرّر است و يا به نظر در ادلَّه استخراج توان كردن دانستهايم از بديههء عقل يا از ره نظر بى تعليم معلَّمى . و نيز دليل است بر بطلان قول مثبتان قياس كه حق تعالى گفت : رسول شما را كتاب و شرايع و سنّت آموزد ، و به اين منّت نهاد بر ما ، اگر قياس طريق معرفت شرعيّات بودى اين منّت نبودى ، چه خود هر قياس كننده اى بدانستى بىتعليم ( 1 ) رسول - عليه السّلام .
* ( فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ ) * اين فعل مجزوم است به جواب امر على تضمّن معنى الشّرط و الجزاء . در معنى آيت مفسّران و علما بسيار سخن گفتند :
عبد اللَّه عبّاس گفت : اذكروني بطاعتي اذكركم بمعونتي ، مرا به طاعت ياد دار تا تو را به معونت ياد دارم ، بيانش ( 2 ) : وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ( 3 ) .
سعيد جبير گفت : اذكروني بطاعتي اذكركم بمغفرتي ، مرا به طاعت ياد دار تا تو را به آمرزش ياد دارم ، بيانش قوله : وَأَطِيعُوا اللَّه وَالرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ( 4 ) .
فضيل عياض گفت : اذكروني بطاعتي اذكركم بثوابي ، بيانش : إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ إِنَّا لا نُضِيعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا ، أُولئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ ( 5 ) . . . ، و نيز قول رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله - كه گفت :
من اطاع اللَّه فقد ذكر اللَّه و ان قلَّت صلاته و صيامه و تلاوته القران و من عصى اللَّه فقد نسى اللَّه و ان كثرت صلاته و صيامه و تلاوته القران ،
گفت : هر كه فرمان خدا برد ، او خداى را ياد داشته ( 6 ) بود و اگر چه نماز كم كند و روزه كم دارد و قرآن كم خواند ، و هر كس كه خداى را بيازارد ، او خداى را فراموش كرده بود و اگر چه نماز بسيار كند و روزه بسيار دارد و بسيار قرآن خواند .
و بعضى دگر گفتند : اذكروني بالتّوحيد و الإيمان اذكركم بالدّرجات و الجنان ، بيانه قوله : وَبَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا [ 172 - پ ]
هامش
( 1 ) . دب : تعلم .
( 2 ) . مج ، وز ، مب قوله .
( 3 ) . سورهء عنكبوت ( 29 ) آيهء 69 .
( 4 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 132 .
( 5 ) . سوره كهف ( 18 ) آيهء 30 و 31 .
( 6 ) . دب ، آج ، فق ، مب ، مر : پاداشته ، لب : پاداشت .