نفس است يا نيست ! دگر آن كه : رسول - عليه السّلام - در ميان ايشان زاد ، و نشو و تربيت او در ميان ايشان بود ، و ايشان بر احوال او مطَّلع بودند ، هرگز چيزى نخواند و ننوشت و بنزديك استادى نشد . چون از حدّ آن برفت كه كسى چيزى آموزد ، و آن چهل سال بود ، آمد و كتابى چون قرآن بياورد تا ايشان را هيچ شك و شبهت نماند كه آن كتاب از قبل خداست ، نه از نزديك ، او چنان كه حق تعالى گفت : وَما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِه مِنْ كِتابٍ وَلا تَخُطُّه بِيَمِينِكَ إِذاً لَارْتابَ الْمُبْطِلُونَ ( 1 ) .
قوله : * ( يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَيُزَكِّيكُمْ وَيُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ ) * ، حكمت ( 2 ) در جاى صفت رسول است - عليه السّلام - اى رسولا تاليا عليكم آياتنا و مزكيّا لكم و معلَّما لكم الكتاب و الحكمة و معلَّما لكم . * ( ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُونَ ) * ، اين رسول كه آمده است چه مىكند آيات من كه قرآن است و كتاب اوست ، بر شما مىخواند و شما را تزكيه مىكند ، يعنى دعوت مىكند شما را به اخلاق و افعالى كه به آن زكى و پارسا باشى [ 172 - ر ] .
وجهى ديگر آن است كه : گواى ( 3 ) مىدهد بر زكا و طهارت شما چون تكاليف او به جاى آرى ، و بر شما مدح و ثنا مىگويد .
و ابو مسلم گفت : شما را جمع مىكند و عدد شما به بسيار مىكند به دعوت و الف دادن و اظهار معجزات كردن ، من زكا الزّرع اذا نما ، و شما را كتاب و معانى و تفسير و احكام مىآموزد ، و نيز حكمت ، يعنى سنّت و شريعت . و شما را مىآموزد چيزى كه شما ندانستى ( 4 ) ، براى آن كه او در جاهليّت آمد بر فترت پيغامبران ، كتابى نبود ايشان را ، و ايشان انجيل و شرع عيسى فراموش كرده بودند و متروك بكرده .
و آيت وارد مورد منّت و تذكير نعمت است بر عرب و عجم به فرستادن رسولى موصوف به اين صفات .
و در آيت دليل است بر بطلان قول ملحدان ( 5 ) كه ايشان گفتند : خداى را به سمع
هامش
( 1 ) . سورهء عنكبوت ( 26 ) آيهء 48 .
( 2 ) . مج : بجمله ، ديگر نسخه بدلها : جمله .
( 3 ) . مج ، وز : گوايى ، ديگر نسخه بدلها : گواهى .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : نمىدانيد .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : آنان .