وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأَنْهارُ ( 1 ) .
ابن كيسان گفت : اذكروني بالشّكر اذكركم بالزّيادة ، بيانه قوله : لَئِنْ شَكَرْتُمْ لأَزِيدَنَّكُمْ ( 2 ) . و گفتهاند : اذكروني على ظهر الارض اذكركم في بطنها .
اصمعى گفت : اعرابيى را ديدم به عرفات ايستاده ، مىگفت : الهى عجّت اليك الاصوات بضروب اللَّغات يسئلونك الحاجات و حاجتي ان تذكرني على طول البلى اذا نسيتني اهل الدّنيا ، مىگفت : بار خدايا ! آوازها بلند شد به تو به زبانهاى مختلف ، از تو حاجتها مىخواهند ، و حاجت من آن است كه : چون مرا در آن منزل وحدت و وحشت فرود آرند و خلقان مرا فراموش كنند ( 3 ) ، مرا ياد دارى .
بعضى دگر گفتند : اذكروني بالطَّاعات اذكركم بالمعافات ، بيانه قوله : مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً ( 4 ) . . . ، و قيل :
اذكروني فى الخلاء اذكركم فى الملاء ،
مرا ياد دار در خلوت تا تو را ياد دارم در زحمت ( 5 ) ، بيانش آن كه روايت كردهاند كه خداى تعالى در بعضى كتب اوايل انزله كرد :
انا عند ظنّ عبدي بي فليظنّ بي ما شاء ، و انا مع عبدي اذا ذكرني ، فمن ذكرني في نفسه ذكرته في نفسي ، و من ذكرني في الملاء ذكرته في ملاء خير منه ، و من تقرّب الىّ شبرا تقرّبت اليه ذراعا ، و من تقرّب الىّ ذراعا تقرّبت اليه باعا ، و من اتاني مشيا اتيته هرولة ، و من اتاني بقراب ( 6 ) الارض خطيئة اتيته بمثلها مغفرة ما لم يشرك بي شيئا ،
گفت : من نزد گمان بندهام به من ، گو هر چه خواهى به من گمان بر و من با بندهام چون مرا ياد كند ، اگر مرا در نفس خود ياد كند او را در نفس خود ياد كنم ، و اگر مرا در مجمعى ياد كند او را در مجمعى به از آن ياد كنم ، و اگر بدستى به من نزديك شود ، رشى ( 7 ) به دو نزديك شوم ، و اگر رشى ( 8 ) به من نزديك شود ، بر [ ى به ] ( 9 ) او [ نزديك شوم ] ( 10 ) ، و هر كه به من آيد به رفتن ، با او شوم به تاختن ، و هر كه به من آيد با
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 25 .
( 2 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 7 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها تو .
( 4 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 97 .
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : جمعيت .
( 6 ) . مب : تقرّب .
( 8 - 7 ) . مج ، وز : رشتى ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ارشى .
( 10 - 9 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : دو چندان .