آرى كه رسول را - عليه السّلام - فرمودند كه : روى ( 1 ) به كعبه كن ( 2 ) . ما در نماز بگرديديم ( 3 ) و روى به كعبه كرديم و بنا كرديم بر آن و نماز با سر نگرفتيم ( 4 ) . و از آن پس منادى رسول - عليه السّلام - در مدينه ندا كرد تا همهء اهل مدينه مردان و زنان بشنيدند و روى با كعبه آوردند .
آنگه حق تعالى گفت : اين حكم مقصور نيست بر مدينه ، هر كجا باشى روى به جانب مسجد آرى .
قوله : * ( وَإِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ لَيَعْلَمُونَ أَنَّه الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ ) * ، سبب نزول اين آيت آن بود كه جهودان گفتند ( 5 ) : اين محمّد آن پيغامبر آخر زمان بودى كه ما نعت او در تورات خواندهايم ، اگر نه آنستى كه بر بيت المقدّس بنايستاد ( 6 ) ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و باز نمود كه ايشان مىدانند كه او حقّ است و از قبل خداست .
و در « ها » خلاف كردند فى « انّه » كه اين ضمير با كه راجع است ؟ بعضى گفتند : با رسول - عليه السّلام - جهودان مىدانند كه محمّد - صلَّى اللَّه عليه و إله - حقّ است و مبعوث است از قبل خداى - جلّ جلاله .
بعضى دگر گفتند ( 7 ) : ايشان مىدانند كه كار قبله حقّ است و تحويل او ، و اين امر صادر است از خداى تعالى ، و لكن به حسد و حبّ نشو ( 8 ) و طمع رياست و حطام دنيا پنهان مىكنند ( 9 ) .
آنگه براى تأكيد در خبر « لام » آورد ، و كوفيان گفتند : جواب قسمى مضمر
هامش
( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر از بيت المقدس بر گردانيد و روى .
( 2 ) . دب : آر ، پس ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : كنيد پس .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها : برگرديديم .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب : كرديم و آن نماز را از سر بگرفتيم ، مج : با سر بگرفتيم ، با سر گرفتيم .
( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق اگر .
( 6 ) . اساس : بنه ايستاد / بنايستاد .
( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر كه .
( 8 ) . دب ، آج ، لب ، مب ، مر : حب النشو .
( 9 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مج ، وز ما را اعتقاد نباشد كه اصحاب رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله - چندين سال در خدمت رسول بودند و آن لطف و حكم او شنيده و ايشان را در راه خدا و رسول و شفقت و امامت و ديانت خوانده و نيك از بد دانسته ، و حق از باطل شناخته ، و دم به دم به اشارات النبوىّ - عليه السّلام - در امر و نهى مشرف شده در غيبت رسول اين صفات پسنديده را دانستند ، و عالم و جاهل را شناختند . به سبب حطام دنياى فانى سعادت جاودانى را بر باد دادند ، و دين را به دنيا بفروختند ، دنيا بديشان نمانده و به آخرت و ثواب آن در نرسيده ، و ليعلم الَّذين ظلموا آل محمّد خسر الدّنيا و الاخرة .