سور ، علامت [ 163 - ر ] تأنيث در آورد ، براى آن كه مضاف است با مؤنّثى و آن مدينه است .
قوله : * ( وَإِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّه ) * ، و اين قبله كه كعبه است يا توليت با اين وجوه كه گفتيم بزرگ آيد و عظيم ، يعنى دشخوار آيد الَّا بر آن كس كه خداى تعالى با وى الطافى كند كه به آن الطاف او ثبات كند بر هدايت و ايمان .
شعبى گويد : ما به بصره آمديم بنزديك حجّاج و جماعتى از قرّاء مدينه و قرّاء شام از فرزندان مهاجر و انصار ، هر كس ( 1 ) به مرتبهء خود بنشستند . حسن بصرى در آمد ، حجّاج بفرمود تا براى او كرسي ( 2 ) بياوردند و در پهلوى سرير او بنهادند و حسن را بر آن جا بنشاندند . آنگه روى به او كرد و او را اكرام تمام كرد . آنگه در ميانهء حديث امير المؤمنين على - عليه السّلام - در آمد . او فريت كردن گرفت ، و ما نيز از خوف او مساعدت و تصويب راى او مىكرديم مگر حسن بصرى كه خاموش مىبود و هيچ نمىگفت . حجّاج روى به او كرد و گفت : يا با سعيد : در على چه گويى ؟ گفت : چه خواهى تا گويم . گفت : راى تو در او چيست ؟ گفت : خداى تعالى مىگويد : * ( وَما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْه وَإِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّه ) * ، فعلىّ ممّن هدى اللَّه و من اهل الايمان و هو ابن عمّ رسول اللَّه و ختنه ( 3 ) على ابنته و احبّ النّاس اليه و صاحب سوابق مباركات سبقت له من اللَّه لا تستطيع انت و لا احد من النّاس يخطوها ( 4 ) عليه و لا ان يحول بينها و بينه ، چون خداى تعالى امتحان كرد خلق را به تحويل قبله تا ، كه بر جاى ماند و كه از جاى بشود ، او از آنان بود كه بر هدايت و ايمان بود ، و پسر عمّ رسول بود و دامادش بود بر دخترش ، و دوستترين خلقان به او ، و او را از خداى تعالى سوابقى و نعمتهايى بود كه نه تو و نه هيچ كس از مردمان آن را دفع نتواند كردن .
قوله : * ( وَما كانَ اللَّه لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ ) * ، سبب نزول آيت آن بود كه چون خداى تعالى قبله بگردانيد ، جماعتى كه ( 5 ) با رسول - عليه السّلام - نماز كرده بودند بدان قبله ( 6 ) ،
هامش
( 1 ) . مج : كسى .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : كرسى .
( 3 ) . مج ، وز : ختنته .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها : يحظرها .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها بدان قبله .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : ندارد .