بعضى دگر گفتند : سنّة اللَّه ، و گفتهاند ختان است براى آن كه صاحبش را به خون رنگ كند .
و بيشتر اقوال را معنى راجع با دين است ، و خداى تعالى دين را [ 156 - ر ] به نامهاى مختلف برخواند و با خود اضافتش كرد ، فطرتش خواند فى قوله : فِطْرَتَ اللَّه ( 1 ) . . . ، صبغتش خواند في قوله : * ( صِبْغَةَ اللَّه ) * ، كلمتش خواند فى قوله : وَكَلِمَةُ اللَّه هِيَ الْعُلْيا ( 2 ) . . . ، دينش خواند في قوله : يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّه ( 3 ) . . . ، صراطش خواند في قوله :
صِراطِ اللَّه الَّذِي ( 4 ) . . . ، هدىاش ( 5 ) خواند في قوله : ذلِكَ هُدَى اللَّه ( 6 ) . . . ، نورش خواند في قوله : يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّه ( 7 ) . . . ، حبلش خواند في قوله : وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّه ( 8 ) . . . ، سبيلش خواند في قوله : ادْعُ إِلى سَبِيلِ رَبِّكَ ( 9 ) .
عبد اللَّه عبّاس روايت كند كه ، بنى اسرايل از موسى پرسيدند كه : أ يصبغ ربّك ، خداى تو رنگ زرد ( 10 ) . موسى گفت : اللَّه اللَّه ( 11 ) ان كنتم مؤمنين ، از خداى بترسى اگر مؤمنى . خداى تعالى به موسى وحى كرد كه : از تو مىپرسند ( 12 ) كه من رنگ رزم ؟ بگو كه : همه رنگها من رزم ( 13 ) ، براى آن كه همه رنگها از من است و در مقدور من است .
جهودان بر آن منكر شدند ، خداى تعالى اين آيت فرستاد ردّ بر ايشان و بر جهودان عصر رسول ما - عليه السّلام .
در نصب او خلاف كردند ، بعضى گفتند : نصب او بر اغراست ، يعنى اتّبعوا و الزموا صبغة اللَّه . اخفش گفت : بدل * ( مِلَّةَ إِبْراهِيمَ ) * است .
* ( وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّه صِبْغَةً ) * ، اى دينا و خلقا ، و نصب او بر تمييز است . * ( وَنَحْنُ لَه عابِدُونَ ) * ، اى مطيعون متذلَّلون ( 14 ) .
هامش
( 1 ) . سورهء روم ( 30 ) آيهء 30 .
( 2 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 40 .
( 3 ) . سورهء نصر ( 110 ) آيهء 2 .
( 4 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 53 .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : هداش / هدايش .
( 6 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 88 .
( 7 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 32 .
( 8 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 103 .
( 9 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 125 .
( 10 ) . آج : رنگ رز است ، مر : رنگ رز بود .
( 11 ) . مر : اتّقوا اللَّه .
( 12 ) . مر ايصبغ ربّك .
( 13 ) . مج ، وز : مىرزم ، مب : من رنگها ريزم ، دب ، آج ، لب ، فق ، مر : من ريزم .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها : مذلَّلون .