و حائض و طامث ، اى ذات طهر و حيض و طمث ، و هر دو وجه نيكوست .
* ( وَارْزُقْ أَهْلَه مِنَ الثَّمَراتِ ) * ، و روزى كن اهلش را از ميوهها . « من » تبيين را باشد . * ( مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * ، « من » بدل بعض است از كلّ ، چنان كه :
اخذت المال ثلثيه و رأيت القوم ناسا منهم ، و نظير اين قوله : وَلِلَّه عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْه سَبِيلًا ( 1 ) .
بعضى از مفسران گفتند : ابراهيم - عليه السّلام - پيش از اين دعايى كرد مطلق اجابت نيامد كه مصلحت نبود من قوله تعالى : * ( وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ) * ( 2 ) * ( . . . ) * ، جواب ( 3 ) آمد كه :
* ( لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ ) * ( 4 ) . چون اين جا خواست كه ( 5 ) سؤال كند مؤدّب شده بود سؤال مقيّد كرد مؤمنان را دعا كرد و كافران را نكرد ، گفت * ( مَنْ آمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّه وَالْيَوْمِ الآخِرِ ) * ، اين حديث مذكّر آن است ، و ما ( 6 ) آنچه تحقيق مذهب است در اين باب در آيت مقدّم بيان كرديم فى قوله تعالى : * ( قالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ) * ( 7 ) .
حق تعالى گفت : * ( وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُه قَلِيلًا ) * ، در آيت حذفى و اختصارى هست ، و تقدير چنين است كه : اجبت دعوتك فيمن ( 8 ) آمن بي و اليوم الاخر فأمّا من كفر فامتّعه قليلا ، دعاى تو در حقّ مؤمنان مجاب است اما كافران را ( 9 ) برخوردارى دهم اندكى ( 10 ) در نصب او دو وجه گفتهاند : يكى آن كه صفت مصدرى باشد محذوف ، و يكى آن كه صفت ( 11 ) ظرفى باشد محذوف ، متاعا قليلا او زمانا قليلا .
و در معنى او دو قول گفتند ( 12 ) : يكى آن كه متاع دنيا خواست ، چه متاع دنيا را خود اندكى خواند في قوله : قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ ( 13 ) . . . ، و به اضافت با آن كه مؤمنان را در بهشت خواهد بودن اندك است ، و نيز به اضافت با عذاب ايشان در دوزخ اندك است .
قولى دگر آن است [ 142 - ر ] كه : ايشان را ممتّع ( 14 ) كنم تا آمدن محمّد -
هامش
( 1 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيهء 97 .
( 7 - 4 - 2 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 124 .
( 3 ) . همهء نسخه بدلها اين .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : و امّا .
( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : فمن .
( 9 ) . همه نسخه بدلها من ايشان را .
( 10 ) . آج فى قوله : قليلا .
( 11 ) . همهء نسخه بدلها : و امّا صفت .
( 12 ) . همهء نسخه بدلها : گفتهاند .
( 13 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 77 .
( 14 ) . مج ، وز : تمتيع ، ديگر نسخه بدلها : تمتّع .