عهد كرديم با ابراهيم و اسماعيل . گفتند : معنى آن است كه ما فرموديم و وصيّت كرديم ايشان را * ( أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ ) * ، كه خانهء من پاك كنى ( 1 ) .
بعضى ( 2 ) از مفسّران گفتند : معنى آن است كه خانهء مرا بر طهارت بنا كنى ( 3 ) ، يعنى ( 4 ) توحيد . سعيد جبير و عبيد عمير و عطا و مقاتل گفتند : مراد آن است كه خانهء مرا از بتان پاك كنى ( 5 ) . يمان گفت : معنى آن است كه در او بخور سوزى و خلوق در او مالى ( 6 ) و خوش بوى كنى ( 7 ) .
* ( لِلطَّائِفِينَ ) * ، براى آنان كه طواف كنند و از آفاق و اقطار جهان به آن جا آيند .
* ( وَالْعاكِفِينَ ) * ، و براى آنان كه آن جا مقيم و مجاور باشند و ساكنان حرم بودند . و عكوف و اعتكاف ، روى به كارى نهادن باشد و بر آن مقام كردن . و « ركّع » ، جمع راكع باشد ، و « سجود » ، جمع ساجد بود ، چنان كه شاهد و جمعه شهد و شهود ، و اين دو ( 8 ) بنا جمع فاعل بود ، و او را جموع بسيار بود .
عطا گفت : چون طواف كند از طايفان باشد ، و چون بنشيند از عاكفان باشد ، [ 141 - ر ] و چون نماز كند من الرّكّع السّجود باشد .
عطا روايت كند از عبد اللَّه عبّاس كه ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و على آله - گفت :
خداى عزّ و جلّ - در شبان روزى ( 9 ) صد و بيست رحمت به خانه كعبه فرستد ، شصت طواف كنان را باشد ، و چهل نماز كنان را ، و بيست نظَّاره گيان ( 10 ) را ، كه در خبر است :
النّظر الى الكعبة عبادة
، در خانهء كعبه نگريدن ( 11 ) عبادت است .
و سعيد بن المسيّب گويد ( 12 ) : هر كه او در خانهء كعبه نگرد ، « ايمانا و احتسابا و تصديقا خرج من ذنوبه كيوم ولدته امّه » ، يعنى از سر ايمان و احتساب و تصديق ، از گناه بيرون آيد ، همچنان بود كه آن ساعت از مادر زاده .
از عبد اللَّه عبّاس پرسيدند كه : طواف اوليتر باشد گرد خانه يا نماز پيرامن او ؟
هامش
( 1 ) ، 3 ، 5 ، 7 . كنى / كنيد .
( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر ديگر .
( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب بر ، مر به .
( 6 ) . مالى / ماليد .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : در .
( 9 ) . دب ، آج ، شبانه روزى .
( 10 ) . مب ، مر : نظَّاره كنان .
( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : نگريستن .
( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر كه .