قوله : * ( وَقالَتِ الْيَهُودُ ) * ، عبد اللَّه عبّاس گويد : سبب نزول آيت آن بود كه چون ترسايان نجران بنزديك رسول آمدند ، احبار ( 1 ) جهودان مدينه بيامدند و با ايشان مناظره كردند . مردى نام او رافع بن حرمله ايشان را گفت : ما انتم على شىء ، شما بر هيچ نهايد ( 2 ) ، و انكار كرد عيسى را و نبوّت ( 3 ) و كتاب او را . و يكى از ترسايان نجران گفت : بل شما كه جهودانيد بر هيچ نهايد ، و انكار كرد نبوّت موسى را و كتاب او را .
خداى تعالى اين معنى از ايشان باز گفت و حكايت كرد : * ( وَقالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصارى عَلى شَيْءٍ وَقالَتِ النَّصارى ) * [ 132 - پ ] * ( لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلى شَيْءٍ ) * ، و اين آيت مقوّى قول آن كس است كه گفت در آيت مقدّم كه : * ( وَقالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى ) * . هر يكى از ايشان تزكيت دين خود كردند و تقويت قول خود ، جهودان گفتند : لا دين الَّا اليهوديّة و لا يدخل الجنّة الَّا من كان هودا ، و ترسايان در حقّ خود هم اين دعوى بكردند .
و در آثار مىآيد كه : چون سفيان ثورى اين آيت خواندى ، گفتى : صدقوا و اللَّه ، هر دو گروه راست گفتند .
* ( وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتابَ ) * ، « واو » حال راست ، يعنى اين قول مىگويند در حالى كه هر يكى از ايشان كتاب خود مىخواندند ( 4 ) ، هم آن نهاد دارد كه آيت اوّل « من لفّ الخبرين لفّا و الرّمى بهما رميا ، اى و كلّ واحد من الفريقين يتلوا كتابه .
و تفصيل آن كه جهودان كتاب خود مىخوانند ( 5 ) ، و آن توريت است ، و در توريت حديث عيسى است و نبوّت او ، و بشارت به او . و ترسايان كتاب خود مىخوانند ، و آن انجيل است ، و در او حديث موسى است و صحّت نبوّت او ، آنگاه هر دو در هم پيچيد ( 6 ) و به يك جا بگفت براى آن كه بر سامع ملتبس نخواهد شدن ، و ايشان كتاب مىخوانند و مىدانند كه هر دو حقّ است و صدق است و كلام خداست .
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها و .
( 2 ) . وز ، آج ، فق : نهء .
( 3 ) . مج ، دب ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب او را .
( 4 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مىخواند ، دب : بخواند و .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : مىخواندند .
( 6 ) . همهء نسخه بدلها : بيخت .