قسطنطنيّه و همچنان سبى و غارت كردند .
ابو هريره ( 1 ) روايت كند كه رسول ( 2 ) - عليه السّلام - گفت : قيامت بر نخيزد تا مدينهء هرقل - يعنى روم - نگشايند و مؤذّنان در او بانگ نماز نكنند ، و آن مالهاى جمع كرده به سپرها ( 3 ) قسمت نكنند ، تا چندان غنيمت يابند كه كس ( 4 ) چنان ديده نبود ( 5 ) ايشان در اين باشند خبر آيد ( 6 ) كه دجّال بيرون آمد و خانههاى ( 7 ) شما بگرفت . ايشان بشتابند و با دجّال قتال كنند .
عطا و عبد الرّحمن ( 8 ) زيد گفتند : اين آيت در شأن مشركان مكّه آمد كه رسول - عليه السّلام - را منع كردند از مسجد الحرام ، چنان كه گفت : هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ( 9 ) . . . ، و سعى ايشان در خرابى ( 10 ) مسجد هم از جهت منع مسلمان بود از آن جا و ذكر خدا و نماز و سعى و طواف در او ، چه مسجد به نماز و ذكر خداى آبادان ( 11 ) و آراسته بود ، تا چون ( 12 ) مكّه بگشادند منادى رسول - عليه السّلام - ندا كرد كه : از امروز در نبايد ( 13 ) كه ( 14 ) هيچ مشرك گرد خانهء خدا گردد و پيرامن آن شود ، و هيچ كس برهنه گرد خانه طواف نكند ، چه اگر كند * ( لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ ) * ، ايشان را [ 133 - پ ] باشد در دنيا ( 15 ) قتل و سبى و ذلّ و هوان ، و ايشان را در آخرت عذابى عظيم و بزرگ بود در دوزخ .
قوله تعالى :
وَ لِلَّه الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْه اللَّه إِنَّ اللَّه واسِعٌ عَلِيمٌ ‹ 115 › وَقالُوا اتَّخَذَ اللَّه وَلَداً سُبْحانَه بَلْ لَه ما فِي السَّماواتِ وَالأَرْضِ كُلٌّ لَه قانِتُونَ ‹ 116 › بَدِيعُ السَّماواتِ وَالأَرْضِ وَإِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَه كُنْ فَيَكُونُ ‹ 117 › وَقالَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ لَوْ لا يُكَلِّمُنَا اللَّه أَوْ تَأْتِينا آيَةٌ كَذلِكَ قالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِثْلَ قَوْلِهِمْ تَشابَهَتْ قُلُوبُهُمْ قَدْ بَيَّنَّا الآياتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ ‹ 118 › إِنَّا أَرْسَلْناكَ بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً وَلا تُسْئَلُ عَنْ أَصْحابِ الْجَحِيمِ ‹ 119 ›
وَ لَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلا النَّصارى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّه هُوَ الْهُدى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ ما لَكَ مِنَ اللَّه مِنْ وَلِيٍّ وَلا نَصِيرٍ ‹ 120 ›
خداى ( 16 ) راست مشرق و مغرب ( 17 ) هر كجا روى فراز كنى آن جاست روى خداى كه خدا بسيار عطا و دانا است .
هامش
( 1 ) . مج ، وز نيز .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها . پيغمبر .
( 3 ) . دب ، فق : پسرها .
( 4 ) . مج ، وز ، مر : كسى .
( 5 ) . همهء نسخه بدلها : ديده نيست .
( 6 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب : خبر آرند ، مر : خبر دهند .
( 7 ) . اساس : خانها / خانهها .
( 8 ) . همهء نسخه بدلها : عبد الرّحمن بن زيد .
( 9 ) . سورهء فتح ( 48 ) آيهء 25 .
( 10 ) . همهء نسخه بدلها : خراب .
( 11 ) . لب ، فق ، مب : باذان .
( 12 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : چنان كه .
( 13 ) . مج ، وز ، لب ، فق ، مب ، مر : نيايد .
( 14 ) . همهء نسخه بدلها : تا .
( 15 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز دب خزى .
( 16 ) . وز : و مر خداى .
( 17 ) . وز ، آج ، لب ، فق : آن جا كه آفتاب بر آيد و آن جا كه فرو شود .