در باب عفو و صفح و مدارا و حسن معاشرت با اهل كتاب بفرمود ( 1 ) انتظار فرج را و آمدن فرمان خدا را ، گفت : آنچه به خاصّهء شما متعلَّق است از عبادات ابدان و اموال ، نيز به پاى داريد از اقامت نماز و ايتاء زكات ، اين وجه اتّصال آيت است به آيت متقدّم ، و كلام در اقامت نماز و ايتاء زكات مستوفى برفت در آيات متقدّم ( 2 ) .
قوله : * ( وَما تُقَدِّمُوا لأَنْفُسِكُمْ ) * ، « ما » مجازات راست ، و جزاى او * ( تَجِدُوه ) * است ، و « نون » از هر دو فعل به جزم شرط و جزا بيفتاد ( 3 ) ، گفت : و هر آنچه تقديم كنى و در پيش افگنى ( 4 ) براى خود بازيابى بنزديك خداى - عزّ و جلّ . و « من » تبيين راست .
و مراد به « خير » صدقه است . بعضى گفتهاند ( 5 ) [ 130 - پ ] : مراد به « خير » مال است ، نظيره قوله تعالى : إِنْ تَرَكَ خَيْراً ( 6 ) . . . ، اى مالا ، و گفتهاند : مراد عمل صالح است ، و اوليتر حمل آن بود . بر عموم تا جمله داخل باشند تحت او .
خداى تعالى به اين آيت تحريص ( 7 ) مىكند مردم را بر عمل صالح و آنچه ايشان را به خير نزديك گرداند ، و مىگويد : آن بماند بنزديك خداى تعالى مدّخر ( 8 ) ، تا در خبر آمده است كه : يك خرما يا يك لقمه نان كه بنده به صدقه بدهد ، خداى آن را مىپروراند تا چندان شود كه كوهى عظيم ، آن را بيارد ( 9 ) در كفهء حسنات او نهد تا كفّه ( 10 ) سر به شاهين آرد ، بيانش قوله تعالى : يَمْحَقُ اللَّه الرِّبا وَيُرْبِي الصَّدَقاتِ ( 11 ) .
در خبر هست كه : يك روز مردى بنزديك رسول آمد و گفت : يا رسول اللَّه ! ما بالنا ( 12 ) نكره الموت ؟ ما را چه بوده است كه ( 13 ) مرگ را كارهيم ؟ گفت :
قدّم مالك فانّ قلب كلّ امرئ عند ماله ،
گفت : مالت از پيش بفرست كه دل هر كس بنزديك مالش بود .
و در خبر هست كه رسول - عليه السّلام - گفت : چون بنده يا پرستارى با پيش
هامش
( 1 ) . همهء نسخه بدلها : به جاى آوردند .
( 2 ) . همهء نسخه بدلها : مقدّم .
( 3 ) . مج ، وز : بيوفتاد و ، مر : بيوفتد و ، ديگر نسخه بدلها و .
( 4 ) . همهء نسخه بدلها از نيكى .
( 5 ) . اساس و گفتهاند ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد ، همه نسخه بدلها : و گفتهاند .
( 6 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 180 .
( 7 ) . مج ، وز ، آج : تحريض .
( 8 ) . آج : مدّخرا .
( 9 ) . دب ، فق ، مر و .
( 10 ) . دب ، آج ، فق ، مب ، مر : كفّه اش .
( 11 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 276 .
( 12 ) . وز : بلنا .
( 13 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز مر ما .